หน้าเว็บ

วันจันทร์ที่ 16 พฤศจิกายน พ.ศ. 2569

สมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ (ป.อ. ปยุตฺโต) - ความตายไม่ใช่จุดจบของจิต

สมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ (ป.อ. ปยุตฺโต) - ความตายไม่ใช่จุดจบของจิต

          https://youtu.be/r09OJDm1z-M?si=SJWqlsNWVCEppprp

          …เรื่องนี้ก็เป็นเรื่องที่ถามกันเยอะนะ เพราะว่ามันเป็นเรื่องเกี่ยวกับชีวิต เรื่องเกิดแก่เจ็บตาย ก็เป็นเรื่องประจำชีวิตเลย นั้นเป็นคำถามของชีวิต ทีนี้เรื่องเจ็บป่วยก็เริ่มที่ตัวก่อน ตัวเราก็เจ็บป่วย เราก็ถือเป็นประสบการณ์ชีวิตอย่างหนึ่ง ในแง่หนึ่งก็เป็นการได้เรียนรู้นะ เราก็ได้ศึกษา ศึกษาในแง่ของไอ้ตัวโรคภัยไข้เจ็บ นั่นก็อีกเรื่องหนึ่งนะ แล้วก็ศึกษาชีวิตเราด้วย เราก็ได้เรียนรู้ มีประสบการณ์การเจ็บปวด เป็นอะไรบางทีก็นึกในแง่ว่า เอ้อ เอ้อ เราได้ผ่านประสบการณ์ อย่างผ่าตัด ซึ่งเป็นประสบการณ์ที่หลายคนไม่รู้จัก เกิดมาทั้งทีก็ยังอุตส่าห์ได้มีประสบการณ์อันนี้ที่คนอื่นไม่ได้รู้นี่ เป็นประสบการณ์ที่หาได้ยากน่ะ ใช่มั้ย? เอ่อ การเจ็บปวดบางที่เราก็มีความเจ็บปวดที่คนอื่นไม่ได้เจอ ไอ้เวลาเจ็บปวดนั่น เราก็เจ็บปวดแหละ แต่เวลาผ่านไปแล้วมันสนุกเหมือนกันนะ.

 ได้มานึกถึงแล้วมันก็ผ่านไป คือว่าเวลาสิ่งเหล่านี้เวลาเจอแล้ว เดี๋ยวมันก็ผ่านไป มันไม่ได้อยู่กับเราตลอด เราอย่าไปซ้ำเติมด้วยการปรุงแต่งความคิด ใช่มั้ย? ก็อ้าว มันเป็นเวทนา เจ็บปวดก็ให้รู้ว่าเจ็บปวด แต่มันมีแง่หนึ่งก็คือว่า สิ่งเหล่านี้เนี่ยะ บางทีมันเตือนใจเรา ที่จริงมันก็เตือนแหละ บางที่เราอยู่ไปเราไม่ได้นึก ตัวเราทำการงานมีภาระอะไรอยู่ เราเจ็บปวดขึ้นมา ทำให้เรานึกขึ้นได้ โอ้ นี่โรคนี้เราเป็นเนี่ยะ มันก็ทุกข์ทรมานอย่างนี้นะ แต่นี้เรายังมีที่อยู่ที่ฉันที่นอน มีคนดูแลบ้าง หรือคนอย่างน้อยก็ช่วยพาไปหาหมอ อย่างที่เคยพูด นี้ทำให้นึกไปถึงว่า เอ๊ แล้วคนอื่นคนมากมายในสังคมนี้ ที่เขายากไร้ญาติมิตรก็ไม่มี เงินทองก็ไม่มี แล้วเจออย่างนี้จะลำบากทุกข์ทรมานขนาดไหน พอนึกขึ้นมาอย่างนี้แล้วเรื่องของเราเล็กเลย ทีนี้พอเรานึกขึ้นมาอย่างนี้มันกลับเตือนใจให้เรานึกได้ถึงคนอื่นที่เขามีทุกข์มากมาย แล้วมันก็ทำให้เราเนี่ย นึกขึ้นมาว่า คนที่เขาเป็นอย่างนั้นเขาจะลำบากแค่ไหน เรา...เรามีทางช่วยยังไง เราก็เลยยิ่งนึกขึ้นรมาใหญ่ ตอนเนี๊ยะไอ้ความเจ็บปวดของเราก็กลายเป็นเรื่องเบาไปเลย เล็กน้อยไปเลยนะ ไม่ค่อยมีความสำคัญ อันนี้ก็เป็นแง่หนึ่ง เพราะฉะนั้นคนที่มัวแต่วุ่นวายความคิดอยู่กับตัวเองน่ะนะ ก็จะทำให้ยิ่งทุกข์มาก ถ้าหากว่าใจเนี่ยะมองกว้างออกไป นั่นก็คือ คุณธรรมกรุณาถูกปลุกหรือกระตุ้นขึ้นมาเนี่ยะ มันจะทำให้เราทุกข์น้อยลงด้วยซ้ำนะ มันเป็นไปเองโดยธรรมชาติ นี่ก็แง่หนึ่ง.

ทีนี้ก็เรื่องของการหาประโยชน์จากสถานการณ์ และการเจ็บไข้ได้ป่วยมันก็เป็นสถานการณ์อย่างหนึ่ง แล้วเราก็ต้องใช้มันให้เป็น ให้ได้ประโยชน์มากที่สุดนะ เราก็ต้องดูว่า เออ เอา เช่นโลกนี้มันเกี่ยวกับมันเป็นภัยต่อชีวิตเรา มันจะทำให้อายุสั้นลงมั๊ย ถ้าอายุสั้น เราก็จะได้กะวางแผนชีวิตสิใช่มั้ยว่า เรามีเวลาสักเท่าไหกร่ แล้วเราจะใช้เวลานี้อย่างไร จึงจะเกิดประโยชน์ที่สุดนะ อันนี้ก็อย่าง หรือถ้ามันไม่ใช่เรื่องของกาลเวลาที่เหลือเท่าไหร่ มันอาจจะเป็นเจ็บป่วยเรื้อรังอย่างงี้ เราก็มามองในแง่ก็การวางแผนชีวิตเหมือนกัน ว่าเราจะเป็นอยู่อย่างไรมันจึงเหมาะกับโรคนี้ เป็นอยู่ให้เหมาะกันที่สุด อ่า เราจะได้เป็นอยู่ให้ดี แล้วก็จะได้ใช้ประโยชน์จากสภาพของชีวิตแบบเนี้ยนะ เพราะโรคหลายอย่างในกลับเป็นโอกาสนะ บางทีไอ้สิ่งที่เราจะไม่ได้ทำกลับได้ทำนะ แล้วก็กลับเป็นได้ประโยชน์มาก เป็นยังงี้เยอะนะ ดีอย่างที่ว่าแหละ สภาพชีวิตแบบนั้นมันเกื้อกูลต่องานหรือสถานการณ์ หรือการกระทำหรืออะไรสักอย่าง บางอย่างถ้าเราป่วยแล้ว อาจจะ อื่อ หาโอกาสทำได้ยาก พอเราป่วยแล้วกลับทำได้ดี.

แล้วตอนนี้อันนี้มันยังโยงไปถึงตายด้วยนะ เอ่อ คือทางพุทธศาสนานี้ นี่ถือว่าคนเนี่ยะมีโอกาสสูงสุดจนกระทั่งวินาทีสุดท้ายนะ แล้วก็ คนจะตายน่ะอาจจะได้สิ่งที่ประเสริฐที่คนที่อยู่อีก 100 ปีก็ไม่ได้ เพราะฉะนั้น ไม่มีใครเสียเปรียบใครนะ ดังนั้นคนที่แย่ก็อาจจะได้บรรลุธรรมสูงสุดตอนที่จะตายนั่นแหละนะ คือเรื่องตายนี่อ่ะน่ะ มันก็มีด้านจิตกับด้านปัญญา 2 ด้านที่จะต้องรู้จักหลักให้ได้ผลดี จิตก็ทำยังไงที่จะให้จิตมันดีมันผ่องใสมันเป็นกุศล จิตนั้นอยู่กับสิ่งที่มันช่วยให้จิตของเราเนี่ยะ มีความร่าเริงบันเทิง หรือว่ามีความผ่องใส อย่างน้อยก็ไม่ขุ่นมัวเศร้าหมอง รักษาจิตได้ก้ให้สติไปยึดอยู่กับสิ่งที่ดี เพราะฉะนั้น โบราณจึงถือกันมาน่ะ เหมือนกับว่า คนที่เจ็บป่วยอย่างหนักเนี่ยะ บางทีก็ทุรนทุรายจนกระทั่งว่า จิตใจก็ฟุ้งซ่าน ก้เลยต้องอาศัยคนใกล้ชิดเช่นลูกหลาน หรือจะเป็นใครก็ตาม หรือแม้ไม่มีก็นิมนต์พระมาช่วยเนี่ยะ มาช่วยให้สติ มาช่วยที่จะให้จิตของเขาเนี่ยะมาผูกหรือมานึกได้ ให้มาอยู่กับสิ่งที่ดีงามตอนนั้น จิตมันจะวุ่นวายมาก แล้วถ้ามันเกิดไปจับไอ้สิ่งที่ไม่ดี ที่จะทำให้ขุ่นมัวเศร้าหมอง มีแต่ความทุกข์ จิตมันก็จะไม่เป็นกุศลดป้นอย่างมาก นี่ก็คนที่มาให้สติ.

ทีนี้ถ้าตัวเองทำได้ยิ่งดี ก็คือฝึกไว้ตามปกติก็ไม่ปล่อยใจเรื่อยเปื่อย คือมีความสามารถในการที่จะใช้สติ สติก็คือเป็นตัวดึง ดึงจิตไว้กับอารมณ์ หรือที่จะเรียกว่าดึงอารมณ์มาไว้กับจิต ดึงอะไรก็ได้ไอ้ที่มันดีๆอ่ะ แทนที่จะปล่อยจิตให้มันจับกับไอ้สิ่งที่ไม่ดี โดยมากจิตคนเราเนี่ยะ ถ้าไม่ได้ฝึกมันก็ไปกับเรื่องที่เข้ามาแล้ว ทีนี้ยิ่งสิ่งที่มันมีเป็นทุกข์ มีความไม่สบาย มันเป็นเรื่องของสิ่งที่ทำให้จิตใจไม่ดีเนี่ยะ บางทีมันมีความกระตุ้นแรง แล้วจิตมันก็ไปผุกกับสิ่งนั้น ทีนี้ก็ไปกันใหญ่ เลยทุรนทุรายไม่มีสติ ฟั่นเฟือนไปเลย นี่ก็ถ้ามีสติ เราก็ไปดึงเอาอารมณ์ที่ดีๆมา เหมือนอย่างที่ว่า ถ้าตัวเองก็ทำไม่ได้ ก้เอาคนใกล้ชิด หรือพระมา ทีนี้ถ้าคนใกล้ชิดเป็นคนที่รู้หลักเป็น ก็จะให้สติได้ดี อ่า เช่นอย่างอยู่ก็คุณปู่คุณย่าคุณตาคุณยาย ถ้านึกอะไรไม่ออกเลย ก็เอาบทสวดมนต์มา หรืออ่านหนังสืออะไรให้ฟัง ถ้าไม่งั้นก็พูดกับท่าน นึกว่า เอ่อ เมื่อปีนั้นหรือเมื่ออายุเท่านั้น เมื่อกี่ปีมาแล้ว เราเคยไปเที่ยวกัน ไปนมัสการพระที่นั่นนะ ทอะไรเงี๊ยะ ไปนึกทบทวนเอาเรื่องที่ดีๆ สิ่งที่เคยทำ สิ่งที่เคยทำที่มันเด่น ๆ บางทีท่านทำอะไรไว้ที่มันเด่น ๆ ที่เป็นเหตุการณ์ใหญ่ๆ แล้วก้เป็นเรื่องที่ดีนะ ก็ไปดึงเอามา ถ้าไม่มีคนไปเตือนสติอันเนี๊ยะ ก็นึกไม่ออกแล้วจิตมันก็จะฟุ้งซ่านไปกับสิ่งที่ไม่ดี แล้วก้ไปช่วยจับสิ่งที่ดีๆเหกล่าเน๊ยะเอามาพูดให้ท่านฟัง พอจิตท่านได้ มันก็จับอยู่กับนี้ได้ ทีนี้ก็ดีเลยน่ะ ยิ่งถ้ามีหลายๆอันนะ แล้วอันนั้นมันเด่นมากนั่นน่ะ ก็สมัยก่อนถึงได้มีการที่ทำให้คนแก่ได้ทำอะไรที่เป็นเหตุการณ์ใหญ่ๆ เพื่อจะให้จิตมันจับ แล้วมันเด่น คือคนเราเนี่ยะ เวลานั่งอยู่คนเดียว อยู่เฉยๆอะไรเนี่ยะ สิ่งที่มันเตือนความจำก็คือ เรื่องเด่น เหตุการณ์ในชีวิตที่สำคัญ.

ทีนี้ถ้ามันเป็นเด่นในทางไม่ดี ก็พาจิตแย่ไป เขาก็เลยหาอุบายมาให้ สร้างไอ้เหตุการณ์ที่มันเด่นในฝ่ายดีอย่างคนเก่าๆไง ที่ทำให้สร้างพระประธานอะไรงี้ ใช่มั้ย? เป็นเหตุการณ์ใหญ่ๆ นี่เป็นอพรพะองค์โต เบ้อเริ่ม พอว่าพูดขึ้นมานี่ ก็นึกหขึ้นมาชัดเลยเนี่ยะ ก็เพื่อให้เป้นจุดหรือสติที่จะได้ เอ๊ย ขออภัย เป็นอารมณ์ที่จะได้สติไปกำกับไปดึงไปยึดเอามาผูกกับจิตได้น่ะ หรือไปผูกไปฝังลูกนิมิตผูกสีมาวัดนั้นอะไรเงี๊ย แต่นี้ต้องหมายความว่านี่เป็นเรื่องที่สมัยนั้นมันก็เป็นเรื่องดีๆ เดี๋ยวนี้มันจะกลายเป็นการค้าธุรกิจไปวะเยอะนะ สมัยนั้นมันหายาก อย่างสร้างพระนี่ก็หายาก องค์ใหญ่ๆน่ะ ฝังลูกนิมิตผูกสีมานี่ ในชีวิตนึงหายากด เดี๋ยวนี้ตามสี่แยกเต็มไปหมด โฆษณากันมักจะตรงตรุษจีน ใช่มั้ย? เนี่ยะ กลายเป็นธุรกิจไปแหละนะ มันก็เลยเอาแล้วมันก้กลายเป็นเรื่องที่ไม่บริสุทธิ์แท้ แต่ว่าถึงยังไงก็ เอ้า พอช่วยได้บ้าง.

แต่ว่าอันนี้เป็นเพียงตัวอย่าง หมายความว่าเราสามารถสร้างเหตุการณ์สำคัญๆ ที่จะเป็นเครื่องทำให้สติจับได้ง่ายเป็นจุดเด่นน่ะเนี่ยะ ถ้าเราเป็นคนใกล้ชิด เราก็ไปพูดกับท่าน แล้วก็ดึงเอาเหตุการณ์สำคัญเหล่านี้มาให้ท่านนึก แล้วก็คุยอะไรต่ออะไรให้จิตของท่านอยู่กับสิ่งที่ดีๆ ก็อย่างนี้ก็ช่วยให้จิตมันเป็นกุศลอยู่นะ นี่แบบง่ายๆ เพราะงั้นถ้าเป็นคนที่มีความสามารถในการพูด ก็อธิบายธรรมะที่ทำให้จิตใจมันร่าเริงเบิกบานผ่องใส นี่ก็เป็นด้านจิตใจ หรือก็ไม่รู้แหละ ระลึกถึงบุญกุศลอะไร นึกถึงพระรัตนตรัย โบราณที่เค้าบอกอรหังอะไรก็อย่างงี้ นี่เป็นด้านจิตใจ.

อีกด้านหนึ่งก็คือด้านปัญญา นี่ก็คือให้ขึ้นไปถึงขั้นที่ว่า มีปัญญารู้เข้าใจถึงความเป็นจริงของชีวิต ที่ว่าอนิจจังทุกขังอนัตตา จนกระทั่งว่าจิตยอมรับความเป็นจริงของชีวิตเนี่ยะ ยอมรับความจริงของชีวิตแล้ววางใจได้เลย หมายความว่าใจขแองเขาเองน่ะ วางใจกับชีวิตนี้ได้คือ มันลงตัว มันไม่ห่วงกังวล มันไม่ฟุ้งซ่าน มันไม่วุ่นวายสับสน แล้วตอนนี้เพราะจิตมันเกิดความรู้ รู้เข้าใจชีวิตก็เป็นอย่างนี้ ปลงได้อิย่างนี้นะ พอจิตมันวางลงได้ด้วยความรู้ความเข้าใจเนี่ยะ นี่มันลงตัวแล้วเนี่ยะ ลงสบายหมดเลย หมดปัญหาไปเลย เรียกว่าตอนนี้จิตกลายเป็นอิสระไปแล้ว ด้วยปัญญามาปลดปล่อยสบาย หมดปัญหาไปเลย เรียกว่าตอนนี้จิตกลายเป็นอิสระไปแล้ว ด้วยปัญญามาปลดปล่อย ขั้นนี้เป็นขั้นปัญญา ดีกว่าขั้นจิตแท้ๆ ด้านจิตนั้นก็แค่ได้ทำให้จิตเป็นกุศลร่าเริงเบิกบานผ่องใส อยู่กับสิ่งที่ดีเท่านั้นเอง ได้แค่นั้นน่ะ ก็ต้องเอาอะไรมาอยู่กับจิต หรือครองจิตไว้ให้ด้านดีอยู่ แต่พอด้านปัญญามานี่ วางได้เลย จิตเป็นอิสระพ้นเลย หมดปัญหาไปเลย.

ฉะนั้นก็ถ้าเราสามารถก็ไปให้ถึงขั้นปัญญา ถ้ายังไม่สามารถ ก็ให้ให้ได้ขั้นจิต ให้จิตอยู่กับสิ่งที่ดีไว้ก่อนนะ ไม่เปิดช่องให้อารมณ์ที่เป็นอกุศลที่จะทำให้ขจิตใจขุ่นมัวเศร้าหมองเกิดขึ้น หรือมาเป็นตัวครองจิต แล้วก็ปั่นจิตนะ ถ้างั้นแล้ว ไอ้สิ่งที่พวกนี้มันมีโอกาสมาก เพราะมันเด่นนะ ฝ่ายไม่ดีฝ่ายร้ายเนี่ยะ มันจะถอนตัวยาก พอจิตมันไปนึกถึงเรื่องไม่ดีแล้ว ทีนี้มันเอาอยู่นั่นแหละนะ งั้นคนใกล้ชิดจะต้องมาช่วยดึงออก หรือเอาไอ้สิ่งที่ดีมาแทน วิธีการหนึ่งก็คือแทนที่จะดึงออก ก็เอาไอ้สิ่งที่ดีที่มันเด่นกว่ามันใหญ่กว่ามา แทนน่ะ มาทดแทนให้.

อันนี้ก็เป็นเรื่องที่ตอบไปถึงตอนตายเลย แต่ทีนี้ว่า โอกาสของคนน่ะมีแม้กระทั่งวินาที่สุดท้ายก็คืออย่างงี้แหละ พอถึงขั้นปัญญาเนี่ยะนะ อย่างผู้ที่เคยศึกษาเล่าเรียนปฏิบัติมามากแล้วเนี่ย พอถึงตอนเนี๊ยะ ประสบการณ์ที่มีอยู่ จิตมันก็ได้จังหวะหนึ่ง มันก็จะสามารถที่จะ มาใช้ประโยชน์จากไอ้สิ่งที่เล่าเรียนมา ก็เหมือนกัน เป็นการปฏิบัติของจิตเอง ก็คือตัวเองปฏิบัติตอนขั้นสุดท้ายน่ะ ที่จะเข้าถึงบรรลุธรรมได้เลย เพราะฉะนั้นก็มี ในพระไตรปิฎกจะเล่าถึงท่านที่เจ็บป่วยหนักแล้วก็บรรลุอรหัตผล ได้เป็นพระอรหันต์ตอนใกล้จะตาย หรือแม้กระทั่งเรียกว่า ท่านเรียกว่าชีวิตะสมฐิสี คือพร้อมกับความตายเลย บรรลุอรหัตผลก็ตายพอดีเลยก็มี เพราะฉะนั้นก็เลยกลายเป็นว่า ได้สิ่งที่ดีที่สุดในวาระสุดท้าย เพราะฉะนั้นไม่หมดโอกาสถ้ารู้จักใช้ ฉะนั้นเราก็ไม่ต้องไปห่วงมากนัก คือเรามีความหวังอยู่นะว่า เอ้อ ชีวิตนี้ไม่สิ้นหวัง ใช้ประโยชน์ได้กระทั่งวินาทีสุดท้ายนะ แล้วอาจจะได้บรรลุธรรมสูงสุดตอนนั้นก็ยังได้ เช่นเดียวกัน แม้เราไม่ใช่ป่วยเอง เราก็แนะนำคนที่ป่วยนั่นแหละ ถ้าเขาเดินจิตปฏิบัติถูก ก็อาจจะบรรลุธรรมตอนนั้นนะ ถึงแม้ไม่ได้เป็นพระอรหันต์ ก็อาจจะได้ขั้นสูงที่รองลงมา.

ก็อันนี้เราก็ต้องหวังไว้ก่อน คือเราไม่รู้ชัดนี่ว่าเขาอยู่ในระดับของการมีจิตสำนึกได้แค่ไหน ใช่มั๊ย? บางทีเค้าแสดงอออกไม่ได้ แต่เขารับรู้ได้นะ อินทรีย์ในทางแสดงออก แสดงออกไม่ได้เลย ขยับเขยื้อนเคลื่อนไหวไม่ได้ แต่รับรู้ยังมีอยู่ บางทีตายังเห็นอ่ะ บางทีตาไม่เห็นแล้วแต่หูก็ยังได้ยิน แม้แต่หูไม่ได้ยินแล้ว บางทีการซึมซับทางบรรยากาศมี เออ เอาล่ะสิ บรรยากาศก็สำคัญนะ การรับทราบทางบรรยากาศอย่าไปประมาท ท่านที่เจ็บป่วยหนักเหมือนกับไม่รู้ตัวแล้วเนี่ยะ บางทีรับทราบทางบรรยากาศ ดังนั้นเราจะต้องสร้างบรรยากาศให้ดี เพื่อน้อมจิตไปใน กุศล ให้จิตเนี่ยะไปในทางกุศล แม้แต่จะเกิดการฝัน พอบรรยากาศดีก็ฝันไปดี ฝันไปหในทางที่เป้นเรื่องเป็นราวที่มันงดงามนะ จิตใจเบิกบานผ่องใส อย่างเงี๊ยะก็ช่วย เพราะฉะนั้นก็เลยมีการที่ว่า อ้าว อย่างน้อยพอนึกอะไรไม่ออกก็สวดมนต์ให้ฟัง เปิดเทปเสียงเบาๆอะไรเงี๊ยะ ที่มันเป็นเรื่องดีๆ แล้วงั้นเลยก็เข้ามาพูดคุยกันในหมู่ญาติมิตรคนใกล้ชิด ก็พูดเรื่องดีๆ พูดเรื่องที่จะคล้ายๆว่า ถ้าได้ยินแล้วก็จักสบายใจนะ อย่างเงี๊ยะก็ช่วยในทางบรรยากาศ.

ก็เท่าที่เราจะนึกได้ว่าท่านอาจจะยังอยู่ในระดับนี้ได้นะ แล้วเราก็ทำไปนะ ก็ต้องถือว่ายังมีหวังอยู่นะ ไม่ปล่อยปะละเลย เดี๋ยวกลายเป็นประมาท ทำอย่างนี้ก็ถือว่าไม่ประมาท เท่าที่จะเป็นไปได้ พอจะไหว.

https://youtu.be/r09OJDm1z-M?si=qFJSIlBnMGNchqge

 

                              

ริชาร์ด ฟายน์มานน์ - ทฤษฎีจิตสำนึกควอนตัม พิสูจน์ว่าสมองของคุณเชื่อมต่อกับจักรวาลอย่างไร

Quantum Consciousness Theory Proves How Your Brain Connects to the Universe

          https://youtu.be/2C0YKCGT0Tw?si=DG1z3m3KH6kE1TMT

มายาคติในเรื่อง จิตควอนตัม (The myth of quantum minds)

          คุณรู้ไหมว่าผมคอยแต่จะได้ยินอะไรอยู่? ผมคอยแต่ได้ยินว่ากลศาสตร์ควอนตัมทั้งหลายพิสูจน์ว่าจิตของคุณได้ถูกเชื่อมต่อเข้ากับจักรวาล. ว่าจิตสำนึกนั้นคือชิ้นที่ขาดหายไป, และเป็นกุญแจสำคัญซึ่งทำให้ฟิสิกส์ควอนตัมทำงานได้. ว่าสมองของคุณในตอนนี้กำลังผูกพันอยู่กับดวงดาวทั้งหลายอยู่. และว่าฟิสิกส์ในท้ายที่สุดก็ได้แสดงให้เราเห็นว่าจักรวาลนั้นได้ตื่นรู้ในหนทางทางที่ลึกล้ำบางอย่าง. และผมต้องบอกกับคุณว่า ผมค้นพบว่านั่นน่าสนใจอย่างมาก. เพราะว่าผู้ที่ปราดเปรื่องบางรายก็เชื่อมัน.   (You know what I keep hearing? I keep hearing that quantum mechanics proves your mind is connected to the universe. That consciousness is the missing piece, the thing that makes quantum physics work. That your brain right now is entangled with the stars. And that physics has finally shown us that the universe is in some deep way aware. And I have to tell you I find that very interesting. Because some very smart people believe it.)

          ผู้ได้รับรางวัลโนเบลได้เสนอรูปแบบหนึ่งของมัน. หลายนักคณิตศาสตร์ที่น่านับถือได้เขียนเอกสารทางวิชาการเกี่ยวกับมัน. นี้ไม่ได้เป็นบางแนวคิดที่ปรุงแต่งขึ้นมาในโรงรถของใครบางคน. มันมาจากปริศนาที่แท้จริง, ความลึกลับที่กำลังอยู่ใจกลางของกลศาสตร์ควอนตัม. และความลี้ลับนั้นคือเรื่องจริง. ผมอยากจะพูดเรื่องนี้ให้ชัดเจนไปเลย. ดังนั้น, ขอผมเล่าเรื่องราวในมุมที่ฟังดูน่าเชื่อถือที่สุด. รูปแบบฉบับที่ทำให้คุณผงกศีรษะตอบรับและพูดว่า, “ใช่, แน่นอนเลย, นั่นต้องเป็นความจริง.”   (A Nobel Prize winner in physics proposed a version of it. Respected mathematicians have written serious papers about it. This is not some idea cooked up in somebody’s garage. It comes from a real puzzle, a genuine mystery sitting right at the heart of quantum mechanics. And the mystery is real. I want to be completely clear about that. So, let me tell you the version of this story that sounds the most convincing. The version that makes you nod your head and say, “Yes, of course, that must be true.”)

ปัญหาของการตรวจวัด (The measurement problem)

          ในกลศาสตร์ควอนตัม, อนุภาคหนึ่งเหมือนเช่นอิเล็กตรอนไม่ได้นั่งอยู่ในที่หนึ่งจำเพาะแน่นอน. มันดำรงอยู่ในสภาวะที่เราเรียกว่า การซ้อนทับ (Superposition), ซึ่งเป็นเหมือนภาพเบลอของตำแหน่งทั้งหมดที่มันอาจจะเป็นไปได้. คุณเขียนมันออกมาในรูปของฟังก์ชันคลื่น, ซึ่งเป็นวัตถุทางคณิตศาสตร์ที่บอกความน่าจะเป็นในการพบอิเล็กตรอนตรงนี้เทียบกับตรงนั้น. และฟังก์ชันคลื่นจะวิวัฒนาการอย่างราบรื่นและคาดการณ์ได้ ตามสมการของชโรอดิงเจอร์. สวยงาม, สง่างาม. ไม่น่าแปลกใจอะไร. แต่พอคุณมองดู. วัดค่า. แล้วเอาเครื่องมือตรวจจับไปวางบนเส้นทางนั้น. และทันทีนั้นความพร่ามัวก็พังพาบลง.  (In quantum mechanics, a particle like an electron does not sit in one define place. It exists in what we call a superposition1, a kind of blur of all the places it could be. You write it down as a wave function2, a mathematical object that gives you the probability of finding the electron here versus there. And the wave function evolves smoothly, predictably according to Schrodinger’s equation. Beautiful, elegant. No surprise. But then you look. You measure. You stick a detector in the path. And suddenly the blur collapses.)

          1 Superposition (การซ้อนทับ) คือหลักการที่กล่าวว่า ระบบหรือปรากฏการณ์ตั้งแต่สองอย่างขึ้นไป สามารถมารวมกันหรือซ้อนทับกันได้ จนกลายเป็นผลลัพธ์เดียว โดยความหมายจะแตกต่างกันไปตามสาขาวิชา ดังนี้ครับ

1. ควอนตัมฟิสิกส์: การซ้อนทับเชิงควอนตัม (Quantum Superposition)

  • ความหมาย: อนุภาคระดับควอนตัม (เช่น อิเล็กตรอน หรือคิวบิตในคอมพิวเตอร์ควอนตัม) สามารถ อยู่ในหลายสถานะพร้อมกันได้ จนกว่าจะมีการวัดหรือสังเกตการณ์ สถานะนั้นจึงจะยุบรวมเหลือเพียงสถานะเดียว
  • ตัวอย่าง: คิวบิต (Qubit) ของ คอมพิวเตอร์ควอนตัม สามารถเป็นทั้ง 0 และ 1 ได้ในเวลาเดียวกัน ทำให้ประมวลผลได้รวดเร็วกว่าคอมพิวเตอร์ทั่วไปมหาศาล

2. ฟิสิกส์ทั่วไป: หลักการซ้อนทับของคลื่น (Superposition of Waves)

  • ความหมาย: เมื่อคลื่นสองขบวนเคลื่อนที่มาพบและซ้อนทับกันในตัวกลางเดียวกัน คลื่นทั้งสองจะรวมกันชั่วคราว ทำให้เกิดเป็นคลื่นลัพธ์
  • ลักษณะการรวมกัน:
    • เสริมกัน (Constructive): สันคลื่นเจอกับสันคลื่น หรือท้องคลื่นเจอกับท้องคลื่น ทำให้คลื่นลัพธ์ใหญ่ขึ้น
    • หักล้าง (Destructive): สันคลื่นเจอกับท้องคลื่น ทำให้คลื่นลัพธ์หักล้างกันเล็กลงหรือหักล้างจนหมดไป

2 Wave Function (ฟังก์ชันคลื่น) คือ สมการทางคณิตศาสตร์ที่ใช้บอกสถานะควอนตัมของระบบอนุภาคหรือระบบควอนตัม มักแทนด้วยสัญลักษณ์อักษรกรีก \(\psi \) (พไซ / Psi)

ความหมายและการทำงาน

  • ไม่ใช่คลื่นจริงๆ ในเชิงกายภาพ: ฟังก์ชันคลื่นไม่ได้เป็นคลื่นน้ำหรือคลื่นเชือกที่เคลื่อนที่ผ่านตัวกลาง แต่เป็น "ฟังก์ชันทางคณิตศาสตร์" ที่รวบรวมข้อมูลทุกอย่าง (เช่น ตำแหน่ง โมเมนตัม พลังงาน และสปิน) ของอนุภาค เช่น อิเล็กตรอน
  • ความน่าจะเป็น (\(\vert{}\psi\vert{}^2\)): ตัวค่า \(\psi \) เองอาจมีส่วนประกอบที่เป็นจำนวนจินตนาการ (Complex number) ซึ่งมองไม่เห็นในโลกความเป็นจริง แต่เมื่อเรานำมันมายกกำลังสองเชิงซ้อน หรือ \(\vert{}\psi\vert{}^2\) (เรียกว่า Probability density) จะได้ค่าออกมาเป็น "ความน่าจะเป็น" ที่จะพบอิเล็กตรอนหรืออนุภาคนั้นๆ ในตำแหน่งต่างๆ
  • สมการชโรดิงเกอร์ (Schrödinger Equation): ฟังก์ชันคลื่นได้มาจากการแก้สมการชโรดิงเกอร์ ซึ่งเปรียบเสมือนกฎการเคลื่อนที่ (คล้ายๆ กฎนิวตัน) ในโลกควอนตัม

          อิเล็กตรอนอยู่ที่นี่.ไม่ใช่อยู่ที่นั่น. ไม่ได้แผ่กระจายออกไป, แค่ที่นี่. หนึ่งคำตอบที่ชัดกเจน. และคำถามก็คือ, อะไรที่เป็นเหตุให้เป็นเช่นนั้น? อะไรที่ทำให้ฟังก์ชั่นคลื่นยุบตัวลงไป? เพราะว่าสมการของชโรดิงเจอร์ไม่ได้มีการยุบตัวอยู่ในมัน. สมการนั้นบอกว่าการพร่ามัวนั่นควรที่จะคอยขยายแผ่ออกไปเรื่อย ๆ. มันควรที่จะลุกลามไปถึงเครื่องตรวจจับ. มันควรที่จะลุกลามมาที่คุณด้วย. และทุกแอย่างที่แตะสัมผัสกับระบบควอนตัมก็ควรที่จะเข้าร่วมกับการซ้อนทับเชิงควอนตัมนั้นด้วย.     (The electron is here. Not there. Not spread out, just here. One definite answer. And the question is, what caused that? What made the wave function collapse? Because Schrodinger’s equation doesn’t have collapse in it. The equation says the blur should just keep spreading. It should infect the detector. It should infect you. And everything that touches the quantum system should join the superposition.)

          ดังนั้น, ทำไมการมองไปที่สิ่งนั้นจึงให้คำตอบเพียงคำตอบเดียว? ในปี 1932, นักคณิตศาสตร์ผู้ยิ่งใหญ่, จอห์น ฟอน นูมานน์ ได้เขียนเกี่ยวกับรากฐานทั้งหลายของกลศาสตร์ควอนตัม, และที่ฝังอยู่ในหนังสือเล่นนั้นก็คือข้อโต้ค้านอย่างระมัดระวังยิ่งว่า ลูกโซ่ของปฏิสัมพันธ์ต่อกันนั้นคือ อนุภาคชนปะทะเข้ากับเครื่องตรวจจับ, เครื่องตรวจจับส่งสัญญาณ, สัญญาณไปถึงสมอง, ลูกโซ่นั้นต้องสิ้นสุดลงที่ใดสักแห่ง. บางอย่างต้องมาทำลายสภาวะซ้อนทับนี้. และฟอน นูมานน์ ได้ตั้งข้อสังเกตว่า จุดเดียวในลูกโซ่นี้ที่แตกต่างอย่างชัดเจนจากทุกสิ่งทุกอย่าง ก็คือช่วงเวลาแห่งประสบการณ์สำนึกจิต, ชั่วขณะที่คุณเริ่มตระหนักรู้ถึงผลลัพธ์นั้น.   (So, why does looking at it produce a single answer? In 1932, the great mathematician John von Neumann wrote about the foundations of quantum mechanics, and buried in that book is a very careful argument that the chain of interactions particle hits detector, detector sends signal, signal reaches brain, that chain has to end somewhere. Something has to break the superposition. And von Neumann noted that the only place in the chain that is obviously different from everything else is the moment of conscious experience, the moment you become aware of the result).

ดังนั้น, บางทีนะ... บางทีอาจเป็นตัวจิตสำนึกเองนี่แหละ ที่ทำให้ฟังก์ชันคลื่นยุบตัวลง. ยูจีน วิกเนอร์ (Eugene Wigner) นักฟิสิกส์ผู้ปราดเปรื่องอีกคนหนึ่ง, ได้นำแนวคิดนี้ไปต่อยอดในห้องทดลองที่มีการวัดผล. จากมุมมองของวิกเนอร์ และเพื่อนๆของเขาและอนุภาคต่างก็อยู่ในสถานะซ้อนทับ (superposition) จนกว่าตัววิกเนอร์เองจะรับรู้ถึงผลลัพธ์นั้น(จึงหยุด). ฟังดูบ้าบอ, แต่ในทางคณิตศาสตร์ก็ไม่อาจตัดมันออกไปได้.นั่นคือสิ่งที่แปลกประหลาด. รูปนัยของกลศาสตร์ควอนตัมได้นิ่งเงียบเกี่ยวกับว่าเมื่อไหร่ที่มันได้บังเกิดขึ้น. (So, maybe just maybe it is consciousness itself that collapses the wave function. Eugene Wigner, another brilliant physicist, took this wave room making a measurement. From Wigner’s perspective, his friend and particle are both in superposition until Wigner himself becomes conscious of the result. It sounds crazy, but the math does not rule it out. That is the strange thing. The formalism of quantum mechanics is silent about when happens.)

มันเป็นประตูที่เปิดอยู่, และจิตสำนึกก็เดินตรงผ่านมันไป. และทันทีที่ประตูนั้นเปิดออก, ผู้คนก็กรูกันผ่านเข้าไป, ไม่ใช่แค่นักฟิสิกส์ทั้งหลาย, นักปรัชญาทั้งหลาย, นักเขียนทั้งหลาย, ใครก็ตามที่เคยสงสัยว่าอะไรทำให้เราพิเศษในจักรวาลอันกว้างใหญ่และไร้ความรู้สึกนี้, เพราะหากสมการทางฟิสิกส์จำเป็นต้องอาศัยจิตในการทำงานจริง ๆ เช่นนั้นแล้ว, จิตก็ไม่ใช่เพียงผลพลอยได้โดยบังเอิญของปฏิกิริยาเคมี. พวกเขาถูกถักทอเข้าไว้ในกฎรากฐานทั้งหลาย. คุณไม่ได้เป็นเพียงผู้เฝ้าดูของจักรวาล. คุณคือความจำเป็น. นั่นเป็นแนวคิดที่น่าหลงใหลมาก. ผมเข้าใจเลยว่าทำไมผู้คนถึงยึดติดกับมันและไม่อยากปล่อยวาง.   (It is an open door, and consciousness walks right through it. And once that door open, people rush through, people rush through, not just physicists, philosophers, writers, anyone who had ever wondered what makes us special in this enormous indifferent cosmos, because if the equations of physics actually need a mind to work, then minds are not some accidentals by product of chemistry. They are woven into the fundamental laws. You are not a spectator of the universe. You are a participant. You are necessary. That is an intoxicating idea. I understand why people grab hold of it and do not want to let go.)

ทฤษฎีสมองควอนตัม (Quantum brain theory)

ย้อนกลับไปในช่วงทศวรรษ 1980 และ 1990. โรเจอร์ เพนโรส, หนึ่งในนักคณิตศาสตร์ฟิสิกส์ที่ดีที่สุดที่มีชีวิตอยู่, ได้เสนอบางอย่างที่กล้าหาญมากกว่า. เขาบอกว่า จิตสำนึกไม่ได้เกี่ยวข้องด้วยกับการยุบตัวนั้น. เขาพูดว่า จิตสำนึกคือกระบวนการเชิงควอนตัม. โดยเฉพาะอย่างยิ่ง, เข้าแย้งว่าสมองแสดงประมวลผลออกมา ในชนิดที่คอมพิวเตอร์ทั่วไปไม่มีวันลอกเลียนได้. และการคำนวณประเมินผลเหล่านี้จำเป็นต้องอาศัยความสอดคล้องเชิงควอนตัม. ผู้ร่วมงานของเขาอย่าง สจวร์ต ฮาเมอรอฟฟ์ (Stuart Hameroff) ซึ่งเป็นวิสัญญีแพทย์ ได้ชี้ไปที่โครงสร้างขนาดเล็กจิ๋วภายในเซลล์ประสาทที่เรียกว่า ไมโครทิวบูล, และบอกว่านี่คือจุดที่ซึ่งความมหัศจรรย์ทางควอนตัมเกิดขึ้น. (Fast forward to the 1980s and 1990s. Roger Penrose, one of the finest mathematical physicists alive, proposes something bolder. He says consciousness is not just involved in collapse. He says consciousness is a quantum process. Specifically, he argues that the brain performs computations that ordinary computer could ever replicate. And that these computations require quantum coherence3. His collaborator, Stuart Hamertoff, an anesthesiologist, points to tiny structures inside neurons called microtubules, and says these are where the quantum magic happens.)

3 Quantum Coherence (ความสอดคล้องเชิงควอนตัม) คือ ปรากฏการณ์ที่อนุภาคในระดับควอนตัม (เช่น อะตอม, อิเล็กตรอน หรือโฟตอน) สามารถแสดงคุณสมบัติความเป็นคลื่น มีความสัมพันธ์ของเฟสที่สอดคล้องกัน และอยู่ในสถานะซ้อนทับ (Superposition) ได้พร้อม ๆ กัน

หลักการสำคัญ

  • ความเป็นคลื่นและการแทรกสอด: ระบบควอนตัมสามารถรวมตัวหรือซ้อนทับกันของคลื่นได้ และเกิดการแทรกสอด (Interference) เหมือนกับคลื่นน้ำหรือคลื่นแสง
  • สถานะซ้อนทับ (Superposition): อนุภาคสามารถอยู่ได้หลายสถานะในเวลาเดียวกัน (เช่น เป็นทั้ง 0 และ 1 พร้อมกันในหน่วยประมวลผล) จนกว่าจะมีการวัดหรือสังเกตการณ์
  • ความสัมพันธ์ของเฟส: ตำแหน่งและความถี่ของคลื่น (เฟส) มีความสัมพันธ์กันอย่างคงที่และเป็นระเบียบ

ความสำคัญ

  • การคำนวณเชิงควอนตัม (Quantum Computing): เป็นหัวใจสำคัญที่ทำให้คิวบิต (Qubit) ประมวลผลข้อมูลจำนวนมากพร้อมกันได้ด้วยความเร็วสูง
  • เทคโนโลยีเซ็นเซอร์ (Quantum Sensing): ช่วยให้การตรวจวัดค่าต่าง ๆ มีความแม่นยำสูงมาก

ข้อจำกัด: Quantum Decoherence (การสลายตัวของความสอดคล้อง)

เมื่อระบบควอนตัมไปทำปฏิกิริยากับสิ่งแวดล้อมรอบข้าง (เช่น อุณหภูมิ, แรงสั่นสะเทือน, หรือสนามแม่เหล็ก) จะทำให้เฟสของคลื่นหลุดออกจากกัน และสูญเสียความเป็นควอนตัมไป กลายสภาพเป็นฟิสิกส์แบบดั้งเดิม (Classic) ทันที ซึ่งเรียกกระบวนการนี้ว่า Quantum Decoherence

โดยร่วมกัน, พวกเขาเรียกทฤษฎีของพวกเขานี้ว่า การลดทอนตัวแบบวงออเครสตร้า/ การยุบตัวของฟังก์ชั่นคลื่นควอนตัมอย่างประสานกัน. สมองของคุณคือคอมพิวเตอร์ควอนตัม. ความคิดของคุณคือกระบวนการควอนตัม. จิตสำนึกของคุณถือกำเนิดขึ้นจากกฎฟิสิกส์อันล้ำลึกแบบเดียวกันกับที่ควบคุมอนุภาคและกาแล็กซี. คุณเชื่อมโยงกับแก่นแท้ของผืนทอของความเป็นจริงในระดับรากฐานที่สุดอย่างแท้จริง. นั่นคือเรื่องราว. และเอาตามตรง, มีใครบ้างล่ะที่จะไม่อยากให้มันเป็นเรื่องจริง? มันช่างงดงาม. มันมอบที่ทางพิเศษให้กับจิตสำนึกในจักรวาล. มันทำให้คุณรู้สึกเหมือนตัวเองมีความสำคัญในระดับจักรวาล. (Together, they call their theory orchestrated objective reduction4. And it sounds magnificent. Your brain is a quantum computer. Your thoughts are quantum processes. Your consciousness arises from the same deep physics that governs particles and galaxies. You are literally connected to the fabric of reality at the most fundamental level. That is the story. And honestly, who wouldn’t want it to be true? It is beautiful. It gives consciousness a special place in the universe. It makes you feel like you matter in some cosmic sense.)

4 คำว่า Orchestrated Objective Reduction (มักย่อว่า Orch-OR) แปลเป็นภาษาไทยได้ว่า "การลดทอนเชิงวัตถุแบบประสานงาน" หรือ "การยุบตัวของฟังก์ชันคลื่นควอนตัมแบบจัดระเบียบ" [1, 2]

ความหมายและการนำไปใช้

  • Orchestrated (ประสานงาน / จัดระเบียบ): หมายถึงกระบวนการควอนตัมที่เกิดขึ้นอย่างเป็นระเบียบหรือถูกจัดสรรควบคุม ไม่ใช่เกิดขึ้นแบบสุ่ม (random)
  • Objective Reduction (การลดทอนเชิงวัตถุ / การยุบตัวของฟังก์ชันคลื่น): เป็นแนวคิดทางฟิสิกส์ (เสนอโดย โรเจอร์ เพนโรส - Roger Penrose) ที่บอกว่าสถานะซ้อนทับกันทางควอนตัม (quantum superposition) จะยุบตัวลงมาเป็นสถานะจริงหนึ่งเดียวด้วยตัวเองเมื่อถึงจุดหนึ่งตามกฎเกณฑ์ทางฟิสิกส์ (ไม่ใช่เพราะมีคนไปสังเกตการณ์ตามหลักการโคเปนเฮเกนดั้งเดิม)

การสูญเสียความสอดคล้องทางควอนตัมและชีววิทยา (Decoherence and biology)

แต่ผมต้องพูดตามตรงกับคุณ, เพราะนั่นคืองานของผม. และพูดกันตามตรงก็คือ แทบทุกจุดในห่วงโซ่นั้นล้วนมีปัญหาร้ายแรงอยู่. เรามาเริ่มต้นด้วยปัญหาการตรวจวัดกัน. เพราะว่านั่นคือที่ซึ่งสิ่งทั้งปวงเริ่มต้น. ฟอน นูมานน์ พูดถูกที่ว่าบางอย่างลี้ลับบังเกิดขึ้นในระหว่างที่มีการตรวจวัด. แต่ก็มีอะไรที่เขาไม่ได้รู้, เพราะว่ามันตอนนั้นยังไม่ได้มีการดำเนินการใดๆ. เริ่มต้นในทศวรรษ 1970 และเร่งความเร็วขึ้นมาจนถึงทศวรรษ 1980, นักฟิสิกส์ทั้งหลายได้พัฒนากรอบโคงงานหนึ่งขึ้นที่เรียกว่า การเสื่อมสภาะความสอดคล้องเชิงควอนตัม.  (But I have to be honest with you, because that is my job. And the honest truth is that nearly every link in that chain has a serious problem. Let us start with the measurement problem. Because that is where the whole thing begins. Von Neumann was right that something mysterious happens during measurement. But there is what he did not know, because it had not been worked out yet. Start in the 1970s and accelerating through the 1980s, physicists developed a framework called decoherence5.)

5 Decoherence (หรือการเสื่อมสภาพของความสอดคล้องเชิงควอนตัม) คือ ปรากฏการณ์ในทางกลศาสตร์ควอนตัมที่ระบบควอนตัมสูญเสียคุณสมบัติพิเศษของตัวเอง เช่น การซ้อนทับกันของสถานะ (Superposition) และการพัวพัน (Entanglement) เนื่องจากการมีปฏิสัมพันธ์กับสิ่งแวดล้อมรอบข้าง

หลักการทำงาน

  • สูญเสียความเป็นควอนตัม: เมื่ออนุภาคหรือระบบควอนตัม (เช่น คิวบิต) ไปกระทบหรือมีปฏิสัมพันธ์กับโมเลกุล อุณหภูมิ หรือคลื่นแม่เหล็กไฟฟ้าในสิ่งแวดล้อมโดยไม่ได้ตั้งใจ ระบบจะเกิดการพัวพันกับสิ่งแวดล้อมนั้น
  • กลายเป็นโลกคลาสสิก: ข้อมูลเชิงควอนตัมจะรัיไหลออกไปสู่สิ่งแวดล้อม ทำให้สถานะที่เคยซ้อนทับกันอยู่ (เช่น อยู่ในสถานะ 0 และ 1 พร้อมกัน) ยุบตัวลงและเลือกสถานะใดสถานะหนึ่งเพียงอย่างเดียว เหมือนกับวัตถุในโลกที่เรามองเห็นทั่วไปตามหลักฟิสิกส์ดั้งเดิม (Classical physics)

 

และความไม่สอดคล้องพ้องกันเชิงควอนตัมนี้ ไม่ได้คลี่คลายปัญหาการตรวจวัดทั้งปวงเลย. แต่มันทำสิ่งที่สำคัญอย่างยิ่ง, มันแสดงให้คุณเห็นว่าสภาพแวดล้อม, โมเลกุลของอากาศ, โฟตอน การสั่นสะเทือนทางความร้อน, ทั้งหมดนี้ล้วนมีปฏิสัมพันธ์กับระบบควอนตัม และทำลายการเชื่อมต่อระหว่างแขนงต่างๆ ของสถานะซ้อนทับ. ไม่ใช่จิตสำนึก, สภาพแวดล้อม, แค่การเดินไปชนเข้ากับสิ่งของอะไรตามแบบง่ายๆเก่าแก่ดั้งเดิม. ลแงคิดแบบนี้ดูนะ. สมมติว่าคุณมีส้อมเสียงที่กำลังสั่นด้วยระดับเสียงที่สมบูรณ์แบบ. นั่นแหละคือสภาวะซ้อนทับของคุณ  (And decoherence does not solve the measurement problem entirely. But it does something very important. It shows you that the environment, the air molecules, the photons, the thermal vibrations, all of it interests with the quantum system and destroys the interface between different branches of the superposition. Not consciousness, the environment, just plain old bumping into stuff. Think of it this way. Suppose you have a tuning fork vibrating at a perfect pitch. That is your superposition.)

งดงาม, สะอาด, สอดพ้องกัน. ในตอนนี้, ทิ้งมัน(ซ้อม)ลงไปในสระว่ายน้ำ. การสั่นสะเทือนนั้นไม่ได้หายไป เพราะว่าใครบางคนได้ฟังมันอยู่หรือไม่. มันหายไปเพราะมันไปพันยุ่งเหยิงเข้ากับโมเลกุลอื่น ๆ อีก 10 ยกกำลัง 23 ตัว ที่กำลังเคลื่อนไหวกระฉอกไปมาอยู่. ข้อมูลเกี่ยวกับการสั่นสะเทือนรั่วไหลออกไปในน้ำอย่างรวดเร็วจนในทางปฏิบัติแล้ว, สภาวะการซ้อนทับได้หายไปก่อนที่สิ่งมีชีวิตที่มีสำนึกจิตจะทันได้สังเกตเห็นเสียอีก. และช่วงเวลาที่เกิดสิ่งนี้ขึ้นในระบบที่อุ่นและเปียกชื้นอย่างสมองนั้นเร็วอย่างเหลือเชื่อ เรากำลังพูดถึงระดับเฟมโตวินาที (femtoseconds) ซึ่งเป็นหนึ่งในล้านของหนึ่งพันล้านส่วนของวินาที.  (Beautiful, clean, coherent. Now, drop it into a swimming pool. The vibration doesn’t disappear because someone listened to it. It disappears because it got tangled up with 10 to the 23rd other molecules sloshing around. The information about the vibration leaks out into the water so fast that for all practical purposes, the superposition is gone before any conscious being could possibly notice. And the time scale for this in a warm, wet system like a brain is absurdly fast. We are talking femtoseconds, millions of a billionth of a second.)

ความสอดคล้องเชิงควอนตัมในไมโครทูบูล ที่อุณหภูมิร่างกาย, ประมาณ 37 องศา, จะถูกทำลายลงเกือบจะในทันที. แม็กซ์ เทจมาร์ค, นักฟิสิกส์ที่ MIT, ได้ตีพิมพ์รายละเอียดการคำนวณในปี 2000 แสดงให้เห็นว่า เวลาในการสลายความสอดพ้องต้องกันสำหรับการซ้อนทับกันเชิงควอนตัมในไมโครทูบูลทั้งหลายเป็นที่อย่างน้อยที่สุด 10 พันล้านเท่า สั้นกว่า ช่วงเวลา (หรือมาตรเวลา)ที่เกี่ยวข้องกับการประมวลผลของระบบประสาท. 10 พันล้านเท่า. นั่นไม่ใช่ความคลาดเคลื่อนเล็กๆ น้อยๆ เลย แต่มันเหมือนกับการบอกว่าคุณจะรักษาให้น้ำแข็งก้อนหนึ่งยังคงแข็งตัวอยู่ได้ท่ามกลางเตาหลอม. (The quantum coherence in a microtubule at body temperature, about 37 degrees, would be destroyed almost instantly. Max Tegmark, a physicist at MIT, published a detailed calculation in the year 2000 showing that the decoherence times for quantum superpositions in microtubules are at least 10 billion times shorter than the time scales relevant for neural processing. 10 billion times. That is not a small discrepancy. That is like saying you are going to keep an ice cube frozen in the middle of a furnace.)

ขอผมพูดอีกแบบ, เพื่อให้คุณเห็นภาพชัดๆ เลย. เซลล์ประสาททำงานส่งสัญญาณในระดับมาตรเวลาของเศษเสี้ยววินาที. หลายพันของวินาที. นั่นคือความเร็วในการคิดทางไฟฟ้าของสมองคุณ. ความสอดคล้องเชิงควอนตัม (Quantum coherence) ที่เพนโรสและฮาเมอรอฟฟ์จำเป็นต้องการนั้นจะหายไปในเวลาประมาณ 1 ใน 10 ล้านล้านวินาที. ดังนั้น, สภาวะทางควอนตัมจะสูญเสียความสอดคล้องทางควอนตัม (Decoherence) ไปแล้วประมาณ 1 หมื่นล้านรอบ, ก่อนที่เซลล์ประสาทจะส่งสัญญาณเสร็จสิ้นเพียงครั้งเดียวเสียอีก.   (Let me put that differently, so you really feel it. A neuron fires on a time scale of milliseconds. Thousands of a second. That is how fast your brain thinks electrically. The quantum coherence that Penrose and Hameroff need would vanish in about 10 to the minus 13 seconds. That is a trillionth of a second. So, the quantum state would have decohered roughly 10 billion times over before the neuron even finishes a single firing.)

คุณไม่ได้แค่กำลังต่อสู้กับกฎฟิสิกส์อยู่; แต่คุณกำลังต่อสู้มันโดยปัจจัยหนึ่งที่ใหญ่โตเกินกว่าการปรับแก้โมเดลอย่างมีเหตุมีผลใดเพียงเล็กน้อยตามสมควร ก็ไม่สามารถอุดช่องว่างนี้ได้. ดังนั้น, ข้อกำหนดทางกายภาพประการแรกสุดของทฤษฎีเพนโรส-ฮาเมอรอฟฟ์, แนวคิดที่ว่าความสอดคล้องเชิงควอนตัม (Quantum coherence) สามารถคงอยู่ได้นานพอที่จะส่งผลต่อหน้าที่การทำงานของสมองนั้น, กำลังเผชิญกับอุปสรรคครั้งใหญ่, ซึ่งไม่ใช่อุปสรรคทางปรัชญา, แต่เป็นอุปสรรคทางอุณหพลศาสตร์. ในแง่ของตัวเลขแล้ว, มันเสียเปรียบอย่างหนัก.   (You are not just fighting the physics; you are fighting it by a factor so large that no reasonable tweak to the model bridges the gap. So, the very first physical requirement of the Penrose-Hameroff theory, that quantum coherence survives long enough to matter in brain function, faces an enormous obstacle, not a philosophical objection, a thermodynamic6 one. The numbers work against it ferociously.)

6 Thermodynamics (หรือมักเขียนกำกับ "a thermodynamics" / "thermodynamics") แปลเป็นภาษาไทยว่า "อุณหพลศาสตร์" หรือทับศัพท์ว่า "เทอร์โมไดนามิกส์"

ความหมายและการแยกรากศัพท์

  • Thermo มาจากภาษากรีก แปลว่า "ความร้อน"
  • Dynamics แปลว่า "กำลัง" หรือ "การเคลื่อนไหว/การเปลี่ยนแปลง"
  • รวมกันหมายถึง ศาสตร์หรือวิชาในทางฟิสิกส์ที่ศึกษาเกี่ยวกับความสัมพันธ์ระหว่างความร้อน อุณหภูมิ งาน และพลังงาน รวมถึงการเปลี่ยนรูปและการถ่ายโอนพลังงานในระบบต่างๆ [1, 2, 3, 4]

สรุปหลักการสำคัญ 4 ข้อของอุณหพลศาสตร์ (Laws of Thermodynamics)

1.       กฎข้อที่ศูนย์ (Zeroth Law): ว่าด้วยสมดุลความร้อน (เป็นหลักการพื้นฐานของเทอร์โมมิเตอร์หรือการวัดอุณหภูมิ)

2.       กฎข้อที่หนึ่ง (First Law): กฎการอนุรักษ์พลังงาน (พลังงานไม่สามารถสร้างขึ้นใหม่หรือทำลายได้ แต่เปลี่ยนรูปได้)

3.       กฎข้อที่สอง (Second Law): ทิศทางของการถ่ายโอนความร้อน และแนวโน้มของ "เอนโทรปี" (ความไม่เป็นระเบียบของระบบที่เพิ่มขึ้น เช่น ความร้อนไม่ไหลจากเย็นไปร้อนเองตามธรรมชาติ)

4.       กฎข้อที่สาม (Third Law): เอนโทรปีของผลึกสมบูรณ์จะมีค่าเป็นศูนย์เมื่ออุณหภูมิลดลงเข้าใกล้ศูนย์สัมบูรณ์

แต่, เรามาพูดกันอย่างยุติธรรมดีกว่า, เพนโรสและฮาเมอรอฟฟ์ ก็รู้เรื่องนี้. พวกเขาได้โต้แย้งว่า ไมโครทูบูล อาจมีคุณสมบัติพิเศษที่ช่วยปกป้องสภาะควอนตัมจากการสูญเสียความสอดคล้องทางควอนตัม. และในช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมา, การทดลองบางชิ้นเกี่ยวกับปรากฏการณ์ทางควอนตัมในระบบชีวภาพ เช่น การสังเคราะห์ด้วยแสงในแบคทีเรียบางชนิด, ได้แสดงให้เห็นว่าความสอดคล้องทางควอนตัมสามารถคงอยู่ได้นานกว่าที่คาดการณ์ไว้ในบริบททางชีววิทยาได้. ดังนั้น, บางทีอาจมีบางสิ่งที่เรายังไม่เข้าใจเกี่ยวกับวิธีที่ชีววิทยาปกป้องสภาวะควอนตัม.  (But, let us be fair. Penrose and Hameroff know this. They have argued that microtubules might have special properties that shield quantum states from decoherence. And in recent years, some experiments on quantum effects in biological systems like photosynthesis in certain bacteria have shown that quantum coherence can persist longer than expected in biological context. So, maybe there is something we do not understand about how biology protects quantum states.)

กลับมาหาผู้สังเกตการณ์ (Revisiting the observer)

บางทีมันอาจเป็นไปได้. วิทยาศาสตร์ได้สร้างความแปลกใจให้เรามาก่อน. แต่, สังเกตไว้ว่าอะไรได้บังเกิดขึ้นต่อข้อโต้ค้านนั้น. เราได้เริ่มต้นด้วยกลศาสตร์ควอนตัม ที่พิสูจน์ว่าได้ถูกเชื่อมต่อกับจักรวาล. และในตอนนี้เรา, ก็อยู่ดี, บางทีอยู่ใต้สภาวะทั้งอย่างอันแน่ชัดว่าเรายังไม่ได้แสดงสาธิตออกมาให้เห็นเลย, บางผลลัพธ์ทางควอนตัมอาจจะอยู่ได้นานเพียงพอในเนื้อเยื่อสมองที่ถูกเกี่ยวข้อง. และถ้าพวกเขาทำเช่นนั้น, ข้อมูลเหล่านั้นอาจถูกส่งไปยังจิตสำนึกในรูปแบบที่เรายังไม่ได้ระบุไว้. นั่นเป็นข้อกล่าวอ้างที่แตกต่างกันมาก, และยังมีประเด็นที่ลึกซึ้งกว่านั้นที่ทำให้ฉันกังวลใจยิ่งกว่า.  (Maybe it is possible. Science has surprised us before. But, notice what has happened to the argument. We started with quantum mechanics proves consciousness is connected to the universe. And now we are at well, maybe under certain conditions that we have not yet demonstrated, some quantum effects might last long enough in brain tissue to be relevant. And if they do, they might be relayed to consciousness in a way we have not specified. That is a very different claim. And there is a deeper issue that bothers me even more.)

เอ่อ, ข้อถกเถียงทั้งหมดเริ่มต้นจากการกล่าวว่าจิตสำนึกเป็นสิ่งจำเป็นในการทำให้ฟังก์ชันคลื่นยุบตัวลง. แต่, ปรากฏการณ์การเสื่อมสภาพความสอดคล้องทางควอนตัม แสดงให้เราเห็นว่าคุณจำเป็นต้องอาศัยจิตสำนึกสำหรับเรื่องนั้น. สภาพแวดล้อมทำมัน. ก้อนหินหนึ่งทำมัน. โปรตอนหนึ่งกระเด้นออกจากเม็ดฝุ่นทำมัน. ไม่มีสิ่งใดในกฎทางฟิสิกส์ที่จำเป็นต้องอาศัยจิต. ผู้สังเกตการณ์ในกลศาสตร์ควอนตัมนั้นไม่ใช่บุคคล. มันคือปฏิสัมพันธ์ใดๆ ที่ถ่ายโอนข้อมูลเกี่ยวกับสภาวะควอนตัมไปยังโลกรายรอบภายนอก.  (Uh, the whole argument started by saying consciousness is needed to collapse the wave function. But, decoherence showed us that you do need consciousness for that. The environment does it. A rock does it. A proton bouncing off a dust grain does it. There is nothing in the physics that requires a mind. The observer in quantum mechanics is not a person. It is any interaction that transfers information about the quantum state to the surrounding world.)

เครื่อง Geiger counter คือผู้สังเกตการณ์. แผ่นถ่ายภาพนั้นเป็นผู้สังเกตการณ์. โมเลกุลของอากาศที่หลงเข้ามาเพียงตัวเดียว, ก็ถือเป็นผู้สังเกตการณ์ในความหมายที่เกี่ยวข้องนี้แล้ว. เมื่อผู้คนได้ยินว่า 'ผู้สังเกตทำให้ฟังก์ชันคลื่นยุบตัว' พวกเขามักจะนึกภาพว่าเป็นมนุษย์กำลังจ้องมองอยู่. แต่นั่นเป็นอุบัติเหตุทางภาษา. ที่นำไปผิดทางอย่างมาก. กฎทางฟิสิกส์ไม่ได้สนใจว่าข้อมูลนั้นจะไปจบลงที่สมองของมนุษย์หรือในก้อนหิน. ทั้งสองอย่างล้วนทำให้เกิดการสูญเสียความสอดคล้องเชิงควอนตัม. ดังนั้น, แรงจูงใจดั้งเดิม, หรือสิ่งที่เคยทำให้ดูเหมือนว่าจิตสำนึก, เป็นสิ่งจำเป็นสำหรับกลศาสตร์ควอนตัม, แท้จริงแล้วเกิดจากความสับสนเรื่องความหมายของคำว่า ผู้สังเกตการณ์.  (A Geiger counter7 is an observer. A photographic plate is an observer. A single stray air molecule is an observer in the relevant sense. When people hear the observer collapse the wave function, they picture a human watching. But that is a linguistic accident. A very misleading one. The physics does not care whether the information ends up in a brain or in a rock. Both decoherence. So, the original motivation, the thing that made consciousness seem necessary for quantum mechanics, turns out to rest on a confusion about what observer means.)

7 Geiger counter (หรือ เครื่องนับรังสีแบบไกเกอร์–มึลเลอร์) คือ เครื่องมืออิเล็กทรอนิกส์สำหรับตรวจจับและวัดระดับ รังสีไอออนไนซ์ (Ionizing radiation) เช่น รังสีอัลฟา รังสีเบตา และรังสีแกมมา

หลักการทำงาน

1.       หลอดไกเกอร์–มุลเลอร์ (Geiger-Müller Tube): ภายในเครื่องจะมีหลอดปิดผนึกที่บรรจุก๊าซเฉื่อย (เช่น ก๊าซอาร์กอน)

2.       การแตกตัวเป็นไอออน: เมื่อรังสีวิ่งผ่านเข้าไปในหลอด จะชนกับโมเลกุลของก๊าซ ทำให้อิเล็กตรอนหลุดออกจากอะตอม เกิดเป็นคู่ไอออนขึ้น

3.       การส่งกระแสไฟฟ้า: ลวดโลหะตรงกลางหลอดซึ่งมีประจุบวกจะดึงดูดอิเล็กตรอน เกิดเป็นกระแสไฟฟ้าพัลส์ส่งไปยังระบบประมวลผล

4.       การแสดงผล: แปลงค่ากระแสไฟฟ้าออกมาเป็นตัวเลขบนหน้าจอ (เช่น หน่วยจำนวนนับต่อนาที: CPM) หรือส่งเสียง "คลิก" ผ่านลำโพง ยิ่งรังสีมีความเข้มข้นสูง เสียงคลิกจะยิ่งถี่ขึ้น

การนำไปใช้งาน

  • ด้านความปลอดภัยและอุตสาหกรรม: ตรวจสอบการรั่วไหลของกัมมันตภาพรังสีในโรงไฟฟ้านิวเคลียร์ หรือห้องปฏิบัติการวิจัย
  • ทางการแพทย์: ใช้ตรวจสอบการปนเปื้อนหรือรังสีในงานเวชศาสตร์นิวเคลียร์
  • การปกป้องรังสีและการตอบสนองภัยพิบัติ: ใช้เป็นอุปกรณ์พกพาสำหรับเจ้าหน้าที่หรือประชาชนในพื้นที่เสี่ยงภัย

ในตอนนี้, ผมต้องการที่จะระมัดระวังมาก. ไม่ต้องการกล่าวอ้างเกินจริงในอีกทิศทางหนึ่ง. มีการตีความทางกลศาสตร์ควอนตัมบางรูปแบบที่จิตสำนึกยังคงมีบทบาทอยู่บ้าง. การตีความแบบฟอน นอยมันน์-วิจเนอร์ ไม่ใช่สิ่งที่เป็นไปไม่ได้ในทางตรรกะ, เพียงแต่มันไม่ใช่ทางเลือกเดียวเท่านั้น. และนักฟิสิกส์ที่ทำงานวิจัยส่วนใหญ่ก็มองว่ามันไม่จำเป็น. เพราะยังมีแนวคิดหรือการตีความแบบอื่นๆ อีก, โลกทั้งหลายอีกมากมาย - ทฤษฎีโลกคู่ขนาน (Many Worlds),  ทฤษฎีคลื่นนำร่อง (Pilot Waves), ทฤษฎีประวัติศาสตร์ที่สอดคล้องกัน (Consistent Histories) และทฤษฎีการยุบตัวเชิงอัตวิสัย (Objective Collapse Theories) ซึ่งจัดการปัญหาการวัดทางควอนตัมได้โดยปราศจาก จิตที่ตื่นสำนึกเข้ามาเกี่ยวข้อง. เหล่านี้คือการตีความ/แปลความหมายสิ่งเดียวกัน. ไม่มีข้อใดได้รับการพิสูจน์แล้ว ปัญหาเรื่องการวัดยังไม่ได้รับการแก้ไขอย่างแท้จริง. (Now, I want to be careful. I do not want to over claim in the other direction. There are interpretations of quantum mechanics where consciousness still plays some role. The von Neumann-Wigner interpretation is not logically impossible. It is just not only option. And most working physicists find it unnecessary. There are other interpretations, many worlds, pilot waves, consistent histories, objective collapse theories, that handle the measurement problem without invoking minds at all. There are all interpretations. None of them is proven. The measurement problem genuinely is unsolved.)

แต่ประเด็นสำคัญก็คือจิตสำนึกเป็นเพียงชิ้นส่วนหนึ่งที่เป็นไปได้ของคำตอบที่เป็นไปได้.  เพียงคำตอบเดียวเท่านั้น และมันยังไม่ถือเป็นคำตอบหลักในหมู่ผู้เชี่ยวชาญด้วยซ้ำ. (But the point is that consciousness is one possible piece of one possible answer. It is not even the leading answer among specialists.)

การวิพากษ์วิจารณ์ข้อโต้แย้ง  (Critiquing the argument)

และข้อโต้แย้งที่ลึกซึ้งยิ่งขึ้นของเพนโรสที่ว่า จิตสำนึกต้องอาศัยการคำนวณ/ประเมินผลแบบควอนตัม เนื่องจากสมองสามารถทำในสิ่งที่คอมพิวเตอร์แบบคลาสสิกทำไม่ได้, ซึ่งแนวคิดนี้ก็เผชิญกับอุปสรรคหรือปัญหาในตัวของมันเองด้วยเช่นกัน. เพนโรสอ้างอิงแนวคิดนี้จากทฤษฎีบทความไม่สมบูรณ์ของเกอเดล (Gödel’s incompleteness theorems), โดยโต้แย้งว่าความเข้าใจทางคณิตศาสตร์ของมนุษย์นั้นอยู่เหนือกว่ากระบวนการเชิงอัลกอริธึมใดๆ.  (And Penrose’s deeper argument that consciousness requires quantum computation because the brain can do things a classical computer cannot, that faces its own difficulties. Penrose bases this on Godel’s incompleteness theorems, arguing that human mathematical understanding transcends any algorithmic process.)

แนวคิดคร่าวๆ ประมาณนี้ครับ: เกอเดลแสดงให้เห็นว่า ระบบที่เป็นทางการที่มีความสอดคล้อง (consistent) และทรงพลังพอที่จะคำนวณทางเลขคณิตได้ จะต้องมีข้อความบางอย่างที่เป็นจริง แต่ไม่สามารถพิสูจน์ได้ภายในระบบนั้นเอง. เพนโรสกล่าวว่านักคณิตศาสตร์มนุษย์สามารถมองเห็นความจริงของข้อความเหล่านั้นได้, ซึ่งหมายความว่า จิตของมนุษย์กำลังทำบางสิ่งที่ไม่มีอัลกอริธึมใดทำได้, ซึ่งหมายความว่า สมองจึงไม่สามารถเป็นคอมพิวเตอร์เชิงคลาสสิกได้, ซึ่งหมายความว่า มันจะต้องอาศัยบางสิ่งที่อยู่เหนือกว่าการคำนวณธรรมดา, ซึ่งหมายความว่า สิ่งนั้นคือควอนตัมแรงโน้มถ่วง. นั่นคือห่วงโซ่ยาวของสิ่งที่หมายถึง. การด่วนสรุปจากทฤษฎีบทของเกอเดลที่ว่าด้วยข้อจำกัดของระบบเป็นทางการ ซึ่งทรงอิทธิพลอำนาจเพียงพอที่จะทำเชิงคณิตศาสตร์จะบรรจุไว้ด้วยข้อความทั้งหลายที่เป็นความจริง แต่ไม่สามารถพิสูจน์ได้ภายในระบบนั้น. เพนโรสกล่าวว่า, นักคณิตศาสตร์ที่เป็นมนุษย์สามารถมองเห็นความจริงของข้อความเหล่านั้นได้, ซึ่งหมายความว่าจิตของมนุษย์กำลังทำบางสิ่งที่อัลกอริทึมใดๆ สามารถทำไม่ได้, และนั่นก็หมายความว่าสมองมนุษย์ไม่สามารถเป็นคอมพิวเตอร์แบบดั้งเดิมได้, ซึ่งหมายความว่ามันต้องกำลังใช้ประโยชน์จากบางสิ่งบางอย่างที่เหนือกว่าการคำนวณทั่วไป, ซึ่งนั่นก็หมายความถึงเรื่องของแรงโน้มถ่วงเชิงควอนตัม. นยั่นคือห่วงโซ่ยาวอันหนึ่งในความหมายนั่น.  (The idea is roughly this. Godel showed that any consistent formal system powerful enough to do arithmetic will contain statements that are true but unprovable within that system. Penrose says a human mathematician can see the truth of those statements, which means the human mind is doing something no algorithm can do, which means the brain cannot be a classical computer, which means it must be exploiting something beyond ordinary computation, which means quantum gravity. That is a long chain of which means.)

และนักตรรกศาสตร์และนักวิทยาศาสตร์คอมพิวเตอร์ส่วนใหญ่ที่ได้ตรวจสอบข้อโต้แย้งนี้พบว่ามันไม่น่าเชื่อถือในหลายจุด. การด่วนสรุปจากทฤษฎีบทของเกอเดลชี้ให้เห็นถึงขีดจำกัดของระบบเป็นทางการเดิมไปสู่ นักคณิตศาสตร์ที่เป็นมนุษย์จึงไม่ได้ทำงานแบบอัลกอริธึมนั้น ได้ตั้งสมมติฐานไว้ล่วงหน้าแล้วว่า มนุษย์เราสามารถมองออกได้อย่างแม่นยำว่าทุกประโยคของเกอเดลว่าเป็นจริง, และไม่มีหลักฐานที่เราสามารถทำได้. เราทำความผิดพลาด. เราเกิดความสับสน. เราในบางครั้งก็ได้เชื่อว่าสิ่งทั้งหลายได้ถูกพิสูจน์รองรับไปแล้วเมื่อพวกมันยังไม่ได้เป็นเช่นนั้น. นักคณิตศาสตร์ในอุดมคติที่ข้อโต้แย้งของเพนโรส จำเป็นต้องมีนั้นอาจไม่มีอยู่จริง. ผู้คนอย่างมาร์ติน เดวิส และโซโลมอน ฟีเฟอร์แมน ได้เขียนบทวิจารณ์อย่างละเอียดเพื่อชี้ให้เห็นจุดที่ตรรกะถูกขยายความออกไปเกินกว่าที่ทฤษฎีบทของเกอเดล สื่อความหมายไว้จริง ๆ. (And most logicians and computer scientists who have examined this argument find it unconvincing at several links. The jump from Godel’s theorem limits formal systems to therefore human mathematicians are not algorithmic already assumes that we can reliably recognize all Godel sentences as true, and there is no evidence that we can. We make mistakes. We get confused. We sometimes believe things are proven when they are not.  The idealized mathematician that Penrose’s argument requires may not exist. People like Martin Davis and Solomon Feferman have written detailed critiques pointing out exactly where the logic stretches beyond what Godel’s theorem actually implies.)

คุณสามารถไม่เห็นด้วยกับพวกเขาได้, แต่คุณควรรู้ไว้ว่านี่เป็นข้อกล่าวอ้างที่สับสน, ไม่ใช่ข้อสรุปที่ยุติแล้ว. ในขณะเดียวกัน, จริงๆ แล้วเรารู้อะไรเกี่ยวกับวิธีที่สมองประมวลผลบ้าง? จริงๆ แล้วมีเยอะเลยล่ะ, และแทบทั้งหมดนั้นไม่จำเป็นต้องใช้กลศาสตร์ควอนตัมเลย. เราทราบว่าการเชื่อมต่อระหว่างเซลล์ประสาทจะแข็งแรงขึ้นและอ่อนแอลงตามประสบการณ์.  เรารู้ดีว่าโครงข่ายเซลล์ประสาทสามารถเรียนรู้, จดจำรูปแบบ, เก็บความทรงจำ, และสร้างพฤติกรรมที่ซับซ้อนได้, ผ่านกระบวนการทางฟิสิกส์แบบดั้งเดิมทั้งหมด. ศาสตร์ด้านวิทยาศาสตรืประสาทวิทยาเชิงคำนวณทั้งหมด มีความก้าวหน้าอย่างน่าทึ่งในการสร้างแบบจำลองการทำงานของสมอง โดยไม่ต้องอาศัยการอ้างอิงถึงผลกระทบแม้แต่เพียงอย่างเดียว. นั่นไม่ได้พิสูจน์ว่าไม่มีปรากฏการณ์ทางควอนตัมเกิดขึ้น, แต่หมายความว่าภาระในการพิสูจน์นั้นตกอยู่กับผู้ที่อ้างว่าปรากฏการณ์เหล่านั้นเป็นสิ่งจำเป็นอย่างเต็มที่.  (You can disagree with them, but you should know that this is a confused claim, not a settled conclusion. Meanwhile, what do we actually know about how the brain computers? Quite a lot, actually, and almost none of it requires quantum mechanics. We know that synaptic connections strengthen and weaken based on experience. We know that networks of neurons can learn, recognize patterns, store memories, and generate complex behavior through entirely classical processes. The whole field of computational neuroscience has made remarkable progress modeling brain function without invoking a single effect. That does not prove quantum effects are absent, but it does mean the burden of proof sits squarely on those who claim they are necessary.)

สองปริศนาลี้ลับเปรียบเทียบกัน (Two mysteries compared)

          ดังนั้น, พวกนั้นทิ้งเราไว้ที่ไหน? ให้ฉผมบอกคุณว่าอะไรที่ผมคิดว่ากำลังเป้นไปตามความเป็นจริง และทำไมมันถึงเป็นที่น่าสนใจยิ่งกว่า เรื่องราวจิตสำนึกควอนตัม. จิตสำนึกเป็นความลึกลับทางวิทยาศาสตร์ที่แท้จริง. เราไม่ได้เข้าใจถึงมัน. เราไม่ได้เข้าใจว่า ประสบการณ์เชิงอัตวิสัยของการมองเห็นสีแดง, หรือการรับรสกาแฟ, เกิดจากการส่งสัญญาณของเซลล์ประสาทได้อย่างไร? นั่นบางครั้งถูกเรียกว่า 'ปัญหายากหนักหนาของจิตสำนึก' และมันก็ยากเหลือเกิน, มันอาจจะเป็นปัญหาที่ยากที่สุดในบรรดาวิทยาศาสตร์ทั้งหมด. และกลศาสตร์ควอนตัมก็น่าพิศวงอย่างแท้จริงเช่นกัน. ปัญหาการตรวจวัด, ความพัวพันเชิงควอนตัม และธรรมชาติของความน่าจะเป็นในวิชาฟิสิกส์, สิ่งเหล่านี้ล้วนเป็นคำถามที่ลึกซึ้งและยังหาคำตอบไม่ได้.     (So, where does that leave us? Let me tell you what I think is actually going on and why it is more interesting than the quantum consciousness story. Consciousness is a genuine scientific mystery. We do not understand it. We do not understand how the subjective experience of seeing red or tasting coffee arises from neurons firing. That is sometimes called the hard problem of consciousness, and it is hard. It may be the hardest problem in all of science. And quantum mechanics is also genuinely mysterious. The measurement problem, entanglement, the nature of probability in physics, these are deep, unresolved questions.)

ดังนั้น,  คุณมีปริศนาลี้ลับที่ยิ่งใหญ่สองอย่าง, และมันก็เป็นเรื่องชวนให้คิดตามวิสัยมนุษย์มาก ๆ ที่จะบอกว่าสิ่งเหล่านั้นต้องเป็นปริศนาเดียวกัน. อันนั้นก็อธิบายอีกอันหนึ่ง, และนั่นก็สามารถเข้าใจได้. เมื่อคุณมีห้องสองห้องถูกล็อคผิดเอาไว้และไม่มีกุญแจไข, คุณก็หวังว่าบางทีกุญแจหนึ่งดแอกก็เปิดได้ทั้งสองห้อง. แต่นั่นเป็นความหวังหนึ่ง, ไม่ใช่ข้อโต้ค้าน. และในประวัติศาสตร์ของวิทยาศาสตร์, การเชื่อมต่อสองปริศนาลี้ลับมีในบางครั้งก็สามารถสร้างสรรค์ผลงานได้อย่างยอดเยี่ยม, เหมือนเช่นแม็กซ์เวลล์เชื่อมต่อไฟฟ้าเข้ากับระบบแม่เหล็ก, และบางครั้งก็ได้มีที่สุดปลายตัน, เหมือนเช่นผู้คนได้เชื่อมต่อปริศนาลี้ลับของชีวิตเข้ากับความลี้ลับแรงกำลังสำคัญอันลี้ลับ. (So, you have two great mysteries, and there is a very human temptation to say that they must be the same mystery. That one explains the other, and that is understandable. When you have two locked rooms and no keys, you hope maybe one key opens both. But that is a hope, not an argument. And in history of silence, connecting two mysteries has sometimes been brilliantly productive, like when Maxwell connected electricity and magnetism, and sometimes has been a dead end, like people connected the mystery of life with a mysterious vital force.)

คำถามก็มักจะเป็นว่า การเชื่อมต่อนั้นได้รับการสนับสนุนด้วยหลักฐาน หรือแทบจะเป็นแค่อารมณ์รู้สึกซึ่งพึงพอใจกับการมีสิ่งลี้ลับสักเล็กน้อยเหลืออยู่หกังวลถึง, แต่ความหวังก็ไม่ได้สนับสนุนการเชื่อมต่อนั้นได้. สิ่งที่หลักฐานแสดงให้เห็นคือ, สมองทำงานภายใต้อุณหภูมิและขนาดที่สภาวะความสอดคล้องทางควอนตัม (Quantum coherence) มีความเปราะบางอย่างยิ่ง, ที่ว่าผู้สังเกตการณ์ในกลศาสตร์ควอนตัมไม่จำเป็นต้องมีสำนึกของจิต,  และที่ว่าข้อโต้แย้งทางคณิตศาสตร์เกี่ยวกับการคำนวณเชิงควอนตัมในสมองนั้นมีช่องว่างทางตรรกะอย่างร้ายแรง. และมีการตีความกลศาสตร์ควอนตัมที่ดีมาก ๆ อยู่หลายแบบ, โดยที่ไม่ต้องอาศัยจิตสำนึกเข้ามาเกี่ยวข้องเลยแม้แต่น้อย. นั่นหมายความว่าคำถามนี้จบลงแล้ว ใช่ไหม? (The question is always whether the connection is supported by evidence or merely by the emotional satisfaction of having fewer mysteries to worry about, but hoping does not support the connection. What the evidence shows is that the brain operates at temperatures and scales where quantum coherence is extraordinarily fragile, that the observer in quantum mechanics need not be conscious, that the mathematical arguments for quantum computation in the brain have serious logical gaps, and there are perfectly good interpretations of quantum mechanics that require no consciousness at all. Does that mean the question is closed?)

ไม่เลยอย่างสัมบูรณ์. วิทยาศาสตร์ไม่จบคำถามปิดฉากลงในวิธีนั้น. หากมีใครสักคนสามารถพิสูจน์ให้เห็นถึงความสอดคล้องเชิงควอนตัม (Quantum Coherence) ที่เกิดขึ้นจริงในกระบวนการทำงานของระบบประสาท ในช่วงเวลาที่สอดคล้องกับการทำงานทางชีวภาพ, สิ่งนั้นจะเปลี่ยนภาพรวมไปอย่างสิ้นเชิง. หากมีใครสักคนสร้างข้อโต้แย้งที่รัดกุมและมีหลักการ เพื่อเชื่อมโยง 'การตรวจวัดทางควอนตัม' เข้ากับ 'ประสบการณ์เชิงอัตวิสัย' โดยไม่ได้อาศัยความกำกวมของคำว่า 'ผู้สังเกตการณ์’, ผมก็น่าจะประทับใจทึ่งไปได้ด้วย. ประตูได้เปิดออกสำหรับหลักฐานใหม่. มันมักจะเป็นเช่นนั้น. แต่ในตอนนี้, การบอกว่ากลศาสตร์ควอนตัมพิสูจน์ว่าสมองของคุณเชื่อมโยงกับจักรวาล ก็เหมือนกับการบอกว่า เพราะเราไม่เข้าใจว่านกนำทางได้อย่างไร, ว่าพวกมันต้องใช้โทรจิต. ปริศนาลี้ลับนี้เป็นจริง. แนวทางแก้ไขที่เสนอมานั้นมองข้ามช่องว่างขนาดใหญ่ไป, และผมคิดว่าความจริงที่ซื่อสัตย์นั้นน่าตื่นเต้นยิ่งกว่าอยู่ดี.  (Absolutely not. Science never closes questions that way. If someone demonstrates genuine quantum coherence in neural processes at biologically relevant time scales, that would change the picture dramatically. If someone produces a rigorous argument connecting quantum measurement to subjective experience that does not rely on the ambiguity of the word observer, I would be fascinated. The door is open for new evidence. It always is. But right now, saying quantum mechanics proves your brain is connected to the universe is like saying because we do not understand how birds navigate, they must use telepathy. The mystery is real. The proposed solution skips over enormous gaps, and I think the honest truth is more exciting anyway.)

ความน่าพิศวงของ สมอง (The wonder of the brain)

          อย่างไรก็ตาม, เรามีสมองที่สร้างขึ้นจากอะตอมธรรมดาๆ ซึ่งทำงานอยู่ภายใต้กฎฟิสิกส์พื้นฐาน, แต่ด้วยวิธีใดก็ตาม, สมองกลับสร้างปรากฏการณ์ที่ล้ำลึกและยิ่งใหญ่ที่สุดเท่าที่พวกเราทุกคนเคยสัมผัสมา, นั่นคือความรู้สึกของการมีชีวิตอยู่, การรับรู้ถึงตัวตน, และการตั้งคำถามเกี่ยวกับเรื่องเหล่านี้เอง. ไม่จำเป็นต้องเป็นปรากฏการณ์ควอนตัมก็น่าทึ่งแล้ว. สสารธรรมดาที่ทำเรื่องอันแสนวิเศษ, นั่นแหละคือปาฏิหาริย์ที่แท้จริงซึ่งตั้งอยู่ระหว่างหูทั้งสองข้างของคุณ, ลองคิดดูสิว่าเกิดอะไรขึ้นบ้างในขณะที่กำลังฟังการบรรยายนี้.  (Anyway, we have a brain made of ordinary atoms obeying ordinary physics, and somehow, it produces the richest phenomenon any of us has ever encountered, the feeling of being alive, of being aware, of wondering about these very questions. That does not need to be quantum to be astonishing. Ordinary matter doing extraordinary things, that is the real miracle sitting right between your ears. Think about what is actually happening when you listen to this talk.)

กระแสประสาทกำลังวิ่งแข่งไปตามแอกซอน-แกนประสาททั้งหลาย. อิออนของโซเดียมและโพแทสเซียมกำลังทะลักผ่านช่องเล็กๆ ในเยื่อหุ้มเซลล์. สัญญาณทางเคมีกำลังข้ามผ่านช่องว่างระหว่างเซลล์ประสาท ณ จุดเชื่อมต่อที่มีขนาดเล็กมากจนคุณต้องใช้กล้องจุลทรรศน์อิเล็กตรอนในการส่องดู. และท่ามกลางปฏิกิริยาเคมีทั้งหมดนั้น,  กระแสไฟฟ้าทั้งหมดนั้น, และกลไกอันเปียกชื้น, อบอุ่น, และอึกทึกครึกโครมเหล่านั้น, อย่างน่าอัศจรรย์, ก็มี 'ตัวตนของคุณ' ซ่อนอยู่ในนั้น. ตัวตนของคุณที่รู้จักสงสัย, ตัวตนของคุณที่รู้จักตั้งคำถาม, และตัวตนของคุณที่สามารถถกเถียงได้ว่า, จักรวาลนี้มีสำนึกของจิตหรือไม่. นั่นไม่ได้ลดความน่าประทับใจลงเลยเพียงเพราะมันอาจเป็นที่คลาสสิก/ละเอียดอ่อนงดงามยาวนาน. ในทางกลับกัน, มันกลับน่าทึ่งยิ่งกว่าเสียอีก, เพราะนั่นหมายความว่าสสารธรรมดาๆ เมื่อถูกจัดเรียงอย่างลงตัว, ก็สามารถตื่นรู้/มีสำนึกของจิตขึ้นมาได้.    (Electrical impulses are racing along axons8. Sodium and potassium ions are flooding through tiny channels in cells membranes. Chemical signals are crossing gaps between neurons at junctions so small you need an electron microscope to see them. And out of all that chemistry, all that electricity, all that wet, warm, noisy machinery, somehow there is a you in there. A you that wonders, a you that doubts, a you that can talk whether the universe is conscious. That is not less impressive because it might be classical. If anything, it is more impressive because it means that ordinary matter arranged just so can wake up.)

8 Axons (หรือ แอ็กซอน / แกนประสาท) สามารถหมายถึงได้ 2 บริบทหลัก ขึ้นอยู่กับความหมายที่คุณสนใจ:

ในทางชีววิทยา (Axon ของเซลล์ประสาท)

  • ความหมาย: คือ เส้นใยประสาท หรือส่วนของเซลล์ประสาท (Neuron) ที่มีลักษณะเรียวยาว ยื่นออกมาจากตัวเซลล์
  • หน้าที่หลัก: มีหน้าที่ ส่งกระแสประสาทหรือส่งสัญญาณคำสั่งออกจากตัวเซลล์ ไปยังเซลล์ประสาทอื่น ๆ กล้ามเนื้อ หรือต่อมต่าง ๆ เพื่อสื่อสารและสั่งการในร่างกาย
  • ประเภทหลัก ๆ: แบ่งเป็น 2 ประเภท คือ แอกซอนที่มีปลอกไมอีลิน (Myelin sheath) หุ้ม และแอกซอนที่ไม่มีไมอีลินหุ้ม

ถ้าคุณเข้าใจทั้งหมดนั้น. ถ้าคุณช่วยอธิบายได้อย่างละเอียดว่าเซลล์ประสาทแสนล้านเซลล์ที่เชื่อมต่อกันนั้นสร้างประสบการณ์การเห็นพระอาทิตย์ตกได้อย่างไร, คุณคงจะได้บรรลุความสำเร็จที่ยิ่งใหญ่เทียบเท่ากับการค้นพบครั้งสำคัญใดๆ ในประวัติศาสตร์ของวิชาฟิสิกส์เลยทีเดียว. อาจจะยิ่งใหญ่กว่า. และคุณไม่จำเป็นต้องอัญเชิญจักรวาลที่ยังมีสำนึกของจิต.  คุณก็แค่ต้องเข้าใจว่าสสารสามารถทำอะไรได้บ้าง, เมื่อมันถูกจัดเรียงอย่างถูกวิธี. นั่นเป็นปริศนาที่คุ้มค่าแก่การทุ่มเททั้งชีวิตเพื่อค้นหา, และมันยังมีข้อได้เปรียบอย่างมหาศาลตรงที่มันเป็นปริศนาที่เราอาจไขคำตอบได้จริง. บอกผมทีเรื่องนี้. คุณรู้สึกกังวลไหมที่จิตสำนึกอาจกลายเป็นเรื่องของฟิสิกส์แบบดั้งเดิมทั้งหมด? หรือว่านั่นกลับทำให้มันน่าทึ่งยิ่งขึ้นไปอีก? (If you understood all of it. if you could explain exactly jhow a hundred billion neurons wired together produce the experience of seeing a sunset, you would have achieved something as great as any discovery in the history of physics. Maybe greater. And you will not need to invoke the universe being conscious. You would just need to understand what matter can do when it is organized in the right way. That is a mystery worth a lifetime. And it has the tremendous advantage of being a mystery we might actually solve. Tell me this. Does it bother you that consciousness might turn out to be entirely classical? Or does that somehow make it more remarkable?)

  https://youtu.be/2C0YKCGT0Tw?si=dcO6DFqxMFI2G9cK