จิตสำนึก ปะทะ ความตระหนักรู้/สัมปชัญญะ ถูกอธิบายไว้ในพระอภิธรรม - พุทธจิตวิทยาในเรื่องของจิต
Consciousness vs
Awareness Explained in the Abhidhamma | Buddhist Psychology of the Mind
https://youtu.be/xkk0Oj16JaQ?si=BjcwiO0Pu5Z5no_u
สวัสดีทุกๆคน, และยินดีต้อนรับกลับมา. ในการเดินทางของเราผ่านคำสอนอันลึกซึ้งทั้งหลายของพระพุทธองค์,
เราบ่อยครั้งเผชิญกับคำศัพท์ทั้งหลายที่ดูเหมือนคล้ายกัน แต่ก็มีความหมายแตกต่างอย่างกว้างใหญ่.
ในวันนี้เรากำลังดำดิ่งเข้าไปในหนึ่งในข้อแตกต่างรากฐานมากที่สุดในพรพะอภิธรรม.
ความแตกต่างระหว่างจิตสำนึกและความตระหนักรู้ - สัมปชัญญะ.
มันเป็นแนวคิดที่ละเอียดอ่อนและวิกฤติสำคัญยิ่ง ที่สามารถเปลี่ยนรนูปความเข้าใจของเราต่อจิต. (Hello everyone, and welcome back.
In our journey through the profound teachings of the Buddha, we often encounter
terms that seem similar but hold vastly different meanings. Today we’re diving deep into one of the most
fundamental distinctions in Abhidhamma, The different between consciousness and
awareness. It’s a subtle yet crucial concept that can transform our
understanding of the mind.)
คุณอาจได้ยินคำเหล่านี้ถูกใช้สลับกันไปมาในชีวิตประจำวัน. แต่ในบริบทของจิตวิทยาแบบพุทธ,
พวกเขาชี้ไปที่สองบทบาทหน้าที่ซึ่งแตกต่างกันขแอง จิตใจของเรา.
คิดถึงมันเหมือนเช่นนี้นะ. เป็นที่ง่ายๆ เช่นการมองเห็นต้นไม้หนึ่ง มันเป็นสิ่งเดียวกันกับการรู้ว่าคุณกำลังมองเห็นต้นไม้หนึ่งอยู่หรือไม่?
คำถามประเภทนั้นเราจะสำรวจค้นหากัน. ดังนั้น, ทำตัวให้สบายและขอให้เรามาถอดรหัสการทำงานอันซับซ้อนของจิตไปด้วยกัน. (You might hear these words used
interchangeably in daily life. But in the context of Buddhist psychology, they
point to two distinct functions of our mental world. Think of it like this. Is
simply seeing a tree the same as knowing you are seeing a tree? That’s the kind
of question we’ll explore. So, get comfortable and let’s unravel the intricate
workings of the mind together.)
อย่างแรก, ขอให้เรามาพูดคุยกัยถึงจอิตสำนึก
หรือวิญญาณ(ขันธ์) ในภาษาบาลี.
ในคำศัพท์ทั้งหลายที่ง่ายที่สุด, วิญญาณ(ขันธ์) เป็นองค์ที่ทำหน้าที่ประโยชน์ใช้สอยของการรู้หรือการรู้คิด.
มันเป็นประสบการณ์รับรู้อย่างดิบหยาบที่ไม่ได้มีกระบวนการใดๆ ที่ผุดขึ้นเมื่อประสาทสัมผัสหนึ่งในองค์หน้าที่ทั้งหลายทำการสัมผัสแตะต้องด้วยประสาทรับรู้กับวัตถุ. (First, let’s
talk about consciousness or Vinyana in Pali. In the simplest terms, Vinyana is
the basic faculty of knowing or cognition. It’s the raw unprocessed experience that
arises when one of our sense faculties make contact with a sense object.)
ตัวอย่างเช่น, เมื่อดวงตาของคุณทำการสัมผัสแตะต้องกับสีฟ้าหนึ่ง, จักษุวิญญาณ-จิตสำนึกทางตาก็ผุดอุบัติขึ้น. มันแค่เหมือนกับการรู้แจ้งๆไม่มีอะไรมาปนต่อความเป็นสีฟ้า.
เช่นเดียวกัน, เมื่อหูของคุณสัมผัสแตะต้องกับเสียงหนึ่ง, โสตวิญญาณ-จิตสำนึกทางหูก้ผุดอุบัติขึ้น. มันเป็นการรู้อย่างดิบๆของเสียง. (For example, when your eye
makes contact with a blue color, eye-consciousness arises.
It’s just the bare knowing of blue. Similarly, when your ear contacts a sound,
ear consciousness arises. It’s the raw knowing of sound.)
พระอภิธรรมแยกรายการออกเป็นหกรายการ, หกประเภทของจิตสำนึกที่สอนงตอบต่อหกประตูประสาทสัมผัส.
จักษุวิญญาณ-จิตสำนึกทางตา, โสตวิญญาณ -จิตสำนึกทางหู,
นาสิกวิญญาณ-จิตสำนึกทางจมูก, กายวิญญาณ-จิตสำนึกทางกาย,
ชิวหาวิญญาณ-จิตสำนึกทางลิ้น, และมโนวิญญาณ-จิตสำนึกทางจิตใจ
ที่ซึ่งรู้คิดความคิดทั้งหลายและวัตถุทางจิตใจทั้งหลาย. (The Abhidhama lists six types of lists
six types of consciousness corresponding to our six sense doors. Eye
consciousness, ear consciousness, nose consciousness, body consciousness, tongue
consciousness and mind consciousness which cognizes thoughts and mental
objects.)
ดังนั้น, วิญญาณขันธ์คือเชิงรากฐานในชั่วขณะต่อชั่วขณะซึ่งผุดอุบัติขึ้นของการรู้คิด.
ในเป็นเหมือนสแงของเครื่องฉายภาพกระทบเข้ากับจอภาพ. มันเพียงแค่ส่องสว่างหรือสะท้อนให้เห็นสิ่งที่มีอยู่ตรงนั้น
โดยปราศจากการตัดสิน, การตีความ, หรือการอ้างอิงถึงตนเอง. มันเป็นกระบวนการที่เกิดขึ้นเพียงชั่วครู่และไร้ความผูกพันส่วนตัว.
มันเกิดขึ้นแล้วก็ผ่านไป ถูกแทนที่ด้วยห้วงเวลาแห่งการรับรู้ถัดไป. (So, Vinyana is the
foundational moment to moment arising of cognition. It’s like the light of a
projector hitting the screen. It simply illuminates what’s there without
judgment, interpretation, or self-reference. It’s a fleeting impersonal
process. It happens and then it’s gone. Replaced by the next moment of
consciousness.)
ในตอนนี้, ขอเรานำเอา”คำศัพท์”ที่สองเข้ามาพูดคุยกัน, ความตระหนักรู้.
นี้คือที่ซึ่งสิ่งทั้งหลายได้เป็นที่สนใจจริงๆ. ในการฝึกปฏิบัติทางพุทธ,
คำนั้นบ่อยครั้งถูกแปลว่าเป็นความตระหนักรู้ - สัมปชัญญะ หรือฺจิตเต็มเปี่ยม
คือ ‘สติ. (Now, let’s bring in the second
term, Awareness. This is where things get really interesting. In Buddhist practice, the word we often
translate as Awareness or Mindfulness is ‘Sati’.)
ไม่เหมือนกับวิญญาณขันธ์, สติไม่ใช่เป็นการรู้แบบดิบๆ.
มันเป็นองค์หน้าที่ใช้สอยที่จดจำได้ในการที่จะให้ความสนใจต่ออะไรที่กำลังบังเกิดในชั่วขณะปัจจุบันนั้น.
มีความแตกต่างกันอย่างเห็นได้ชัดในลักษณะหรือประเภท. สติคือองค์ประกอบทางจิตใจที่นำคุณภาพของความสามารถในการเข้าใจอย่างแจ่มแจ้งและจิตที่ไม่วอกแวกต่อประสบการณ์สำนึกของจิต.
(Unlike Vinyana, Sati is not just the raw knowing. It’s the
faculty that remembers to pay attention to what is happening in the present
moment. It has a qualitative difference. Sati is the mental factor that brings a
quality of clear comprehension and non-distraction to the conscious
experience.)
ถ้าวิญญาณขันธ์เป็นแสงที่ไปปะทะจอภาพ, สติเป็นบุคคลผู้ที่ให้ความสนใจต่อภาพยนตร์,
กำลังสังเกตถึงสี, เสียงทั้งหลาย และเรื่องราว ขณะที่มันคลี่เผยออกโดยปราศจากการหลงอยู่ในภวังค์ความคิด
(ฝันกลางวัน) หรือปล่อยให้ตัวเองถูกพัดพาไปตามอารมณ์รู้สึกทั้งหลาย. สติเป็นคือคุณลักษณะของจิตใจที่ได้รับการฝึกฝนอย่างสม่ำเสมอ
มันคือความสามารถในการประคองสิ่งใดสิ่งหนึ่งไว้ในมุมมองของจิตใจโดยไม่ลืมเลือนมันไป.
(If Vinyana is the light
hitting the screen, Sati is the person who pay attention to the movie, noticing
the color, the sounds and the story as it unfolds without getting lost in daydreams
or carried away by emotions. Sati is an active cultivated quality of mind. It’s
the ability to hold an object in the mind’s view without forgetting it.)
ดังนั้น, ในขณะที่จิตสำนึก-วอิญญาณขันธ์สามารถผุดขึ้นมาให้กับต้นไม้หนึ่ง,
ความตระหนักรู้, สติเป็นคุณภาพของจิตที่รู้. ฉันมีรสำนึกจิตของต้นไม้หนึ่ง
และสามารถตรวจสอบธรรมชาติของประสบการณ์รับรู้นั่น. เรามาใช้การวิเคราะห์อีกอันอื่นกัน. (So, while consciousness
Vinyana can arise for a tree, Awareness, Sati is the quality of mind that
knows. I am conscious of a tree and can investigate the nature of that
experience. Let’s use another analogy.)
ลองจินตนาการว่า คุณกำลังเดินลงไปตามถนนที่คับคั่งวุ่นวาย. จักษุ-วิญญาณขันธ์และโสต-วิญญาณขันธ์กำลังผุดขึ้นอย่างสม่ำเสมอและกำลังผ่านไป,
ลงทะเบียนภาพที่เห็นทั้งหลายและเสียงทั้งหลาย. รถยนต์, ผู้คน, เสียงพูดคุย, ดนตรี.
นี้คือวิญญาณ, ข้อมูลดิบจากประสาทสัมผัสที่หลั่งไหลเข้ามาอย่างต่อเนื่อง. เรื่องส่วนใหญ่เนี่ย
คุณไม่ได้เก็บเอามาคิดหรือรับรู้มันอย่างลึกซึ้งเลยสักนิด. มันเป็นแค่เรื่องไม่สำคัญ. (Imagine you’re walking down a
busy street. Your eye-consciousness and ear-consciousness are constantly
arising and passing away, registering sights and sounds. Cars, people, chatter,
music. This is Vinyana, a constant stream of raw sensory data. Most of it you don’t
even register on a deeper level. It’s just background noise.)
ในตอนนี้, จินตนาการว่าคุณตัดสินใจที่จะฝึกปฏิบัติสติกับการเดินของคุณ. คุณอย่างตั้งใจในความสนใจขิงคุณนั้น,
สติของคุณต่อสัมผัสรู้สึกของเท้าของคุณสัมผัสแตะต้องกับฟุตบาท. ด้วยแต่ละก้าว,
คุณรู้สึกถึงแรงกดดะน, ผิวหน้าสัมผัส, การเคลื่อนไหว. กายวิญญาณขันธ์-จิตสำนึกทางกาย, วิญญาณขันธ์ ยังคงแค่ลงทะเบียนสัมผัสรู้สึกดิบแรก, แต่สติเป็นอะไรที่กถมความสนใจของคุณที่นั้น. (Now imagine you decide to practice
mindfulness on your walk. You intentionally your attention, your Sati to the
sensation of your feet touching the pavement. With each step, you feel the
pressure, the texture, the movement. Your body consciousness Vinyana is still
just registering the raw sensation, but Sati is what holds your attention there.)
มันคือคุณลักษณะของการควบคุมดูแลที่บอกให้เราอยู่ตรงนี้. สังเกตนี่. มันช่วยป้องกันไม่ให้จิตใจถูกดึงความสนใจไปโดยความคิดที่แวบเข้ามาสุ่ม
ๆ หรือตู้โชว์หน้าร้านที่น่าสนใจ. ดังนั้น, คุณสามารถมีจิตสำนึก – วิญญาณขันธ์ได้โดยไม่ต้องมีความตระหนักรู้
- สัมปชัญญะ. (It’s the
supervising quality that says stay here. Notice this. It
prevents the mind from being pulled away by a random thought or interesting
shop window. So, you can have consciousness without awareness.)
(This happens all the time. We drive a
familiar route and suddenly arrive at our destination with no memory of the
journey. Our sense consciousness was active. We saw the lights. We turned the
wheel but Sati or clear awareness was absent. Our mind was somewhere else lost
in thought. We were operating on autopilot.)
ในทางกลับกัน, คุณไม่สามารถมีความตระหนักรู้-สัมปชัญญะได้ โดยไม่มีจิตสำนึก-วิญญาณขันธ์. สติจำเป็นต้องการชั่วขณะของสำนึกทางจิต, วิญญาณขันธ์ที่จะตระหนักรู้. คสวามตระหนักรู้เป็นคุณภาพที่ได้ถูกประยุกต์เข้ากับสายธารของจิตสำนึก.
มันช่วยขัดเกาปรุงแต่งดีขึ้น, ทำให้มันกระจ่างชัดขึ้น และยินยอมให้เราที่จะมองเห็นธรรมชาติอท้จริงของมัน.
สตินำเอาข้อมูลดิบของวิญญาณขันธ์และเอามันเข้าไปสู่แสงไฟสาดส่องจับต้องเฉพาะของการรู้อย่างกระจ่างชัด.
การแบ่งแยกแตกต่างนี้เป็นหะวใจอย่างยิ่งของการฝึกปฏิบัติสมาธิ. (Conversely, you cannot have
awareness without consciousness. Sati needs a conscious moment, a Vinyana to be
aware of. Awareness is a quality that is applied to the stream of consciousness.
It refines it, clarifies it and allows us to see its true nature. Sati takes
the raw data of Vinyana and brings it into the spotlight of clear knowing. This
distinction is the very heart of meditation practice.)
เป้าหมายไม่ใช่การหยุดยั้งจิตสำนึก เพราะนั่นเป็นสิ่งที่เป็นไปไม่ได้ในขณะที่คุณยังมีชีวิตอยู่. เป้าหมายคือการฝึกฝน "สติ"
หรือความรู้เท่าทัน เพื่อให้เราสามารถมองเห็นกระแสแห่งจิตสำนึกตามความเป็นจริง
ว่าเป็นเพียงการไหลเวียนอันรวดเร็วที่เป็นไปตามเหตุปัจจัย โดยไม่มีตัวตนอยู่จริง. เมื่อเราเห็นความคิดเกิดขึ้น
วิญญาณขันธ์ก็เป็นเพียงแค่ 'ตัวรู้' หรือการรับรู้ต่อความคิดนั้น. แต่สติคือสิ่งที่ช่วยให้เราถอยออกมายืนดู
แล้วพูดกับตัวเองว่า 'อ้อ มีความคิดเกิดขึ้นมาแล้วนะ'
โดยที่ไม่ต้องไปจมดิ่งหรือติดพันอยู่กับเรื่องราวที่มันแต่งขึ้นมา. ความสามารถในการเฝ้าสังเกตโดยไม่เข้าไปพัวพันนั้นคือความอิสระ.
มันยินยอมให้เราได้มองเห็นถึงความไม่จีรัง/ถาวร. ธรรมชาติต่างๆ
ในประสบการณ์ทั้งหมดของเราที่ล้วนไม่คงทน (เป็นทุกข์) และไร้ตัวตน (เป็นอนัตตา). เราเริ่มที่จะเข้าใจแล้วว่า
ตัวฉันไม่ใช่ความคิดของฉัน. ฉันไม่ใช่ความรู้สึกทั้งหลายของฉัน.
เหล่านี้เป็นเพียงวัตถุทางจิตใยจที่ผะดอุบัติขึ้นมาในจิตสำนึกที่เราสามารถเลือกที่จะสังเกตด้วยความตระหนักรู้.
(The goal isn’t to stop
consciousness that’s impossible while you’re alive. The goal is to cultivate
Sati or mindful awareness so that we can see the stream of consciousness for
what it is a rapid impersonal flow of conditioned phenomena. When we see a
thought arise, Vinyana is just the knowing of the thought. But Sati is what allows
us to step back and observe it saying, “Ah, a thought has arisen,” without getting
entangles in its story. This ability to observe without entanglement is
liberating. It allows us to see the impermanent, unsatisfactory and selfless
nature of all our experiences. We begin to understand that I am not my
thoughts. I am not my feelings. These
are just mental objects that arise in consciousness which we can choose to
observe with awareness.)
ดังนั้นเอง, กล่าวโดยสรุปคือ วิญญาณขันธ์ หรือ จิตสำนึก
คือระบบการรับรู้ขั้นพื้นฐานในแต่ละขณะจิตที่เกิดขึ้น ณ
ประตูแห่งประสาทสัมผัส (อายตนะ). มันเป็นไปโดยอัตโนมัติและไม่เป็นส่วนตัว. ความตระหนักรู้-สัมปชัญญะ
หรือ สติ คือเจตสิกที่ได้รับการฝึกฝนมาอย่างดีเพื่อการระลึกรู้
เป็นการระลึกได้ที่จะประมวลความสนใจมาอยู่กับโมเมนต์ปัจจุบัน (ขณะปัจจุบัน)
ซึ่งช่วยสร้างความแจ่มแจ้งและความมั่นคงให้แก่จิต. วิญญาณขันธ์ คือแสงไฟที่บนเวที. สติคือผู้คอยควบคุมแสงไฟส่องเฉพาะจุด
ผู้ซึ่งเลือกที่ซึ่งจะเพ่งเน้นสนใจ ที่ไฟนั้นด้วยความตั้งใจและความกระจ่างชัด. (So,
to summarize Consciousness or Vinyana is the bare moment to moment faculty of
knowing that arises at the sense doors. It’s automatic and impersonal.
Awareness or Sati is the cultivated mental factor of mindfulness that remembers
to pay attention to the present moment bringing clarity and stability to the
mind. Vinyana is the stage light. Sati is the spotlight operator who chooses
where to focus that light with intention and clarity.)
การเข้าใจถึงความแตกต่างนี้คือก้าวขั้นใหญ่โตในการฝึกปฏิบัติของเรา.
มันช่วยเรารู้ถึงอะไรที่เรากำลังกระทำตามจริงเมื่อเรานั่งลงที่จะปฏิบัติสมาธิ.
เราไม่ได้พยายามจะสร้างสรรค์จิตที่ว่างเปล่า. เรากำลังฝึกฝน. สติที่จะเฝ้าดูไปตลอดการเปลี่ยนแปลงของภาพยนต์ของวิญญาณขันธ์
ด้วยปัญญาและสันติ. (Understanding
this difference is a huge step in our practice. It helps us know what we’re
actually doing when we sit down to meditate. We’re not trying to create a blank
mind. We’re training Sati to watch the everchanging movie of Vinyana with
wisdom and peace.)
(Thank you so
much for joining me today to explore this deep and rewarding topic. I hope this
clarification helps you on your own path of understanding. If you found this
video helpful, please give it a thump up and subscribing to the channel for
more explorations into the heart of the Buddha’s teachings. Don’t forget to hit
the notification bell so you won’t miss our next video. Maybe you be well,
happy, and peaceful. Hey. Hey. Hey.)
ไม่มีความคิดเห็น:
แสดงความคิดเห็น